Rig Veda 5.27.5 — Mandala 5, Sukta 27, Mantra 5

Sukta 5.27

Devata: Agni Vaiśvānara (with praise that also frames a bountiful lordly power; donor-context with Tri-aruṇa)

Samhita Patha (Devanagari)

यस्य मा परुषाः शतमुद्धर्षयन्त्युक्षणः । अश्वमेधस्य दानाः सोमा इव त्र्याशिरः ॥

Transliteration

yásya má̄ paruṣā́ḥ śatám uddhárṣayanti ukṣáṇaḥ | áśvamedhasya dā́nāḥ sómā iva tríyāśiraḥ ||

Translation

その御方において、百の剛き力が――壮牛のごとく――われを高く押し上げる。そのアシュヴァメーダ（馬祭）より生まれた施与は、三重の力をもつソーマ（搾汁）のごとく湧き立ち、うねり上がる。

Word by Word

• यस्य: whose / of whom
• यस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-

• मा: me
• मा: कर्म (object)
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम) → म-

• परुषाः: (his) men / followers (lit. the ‘Paruṣa-s’)
• परुषाः: कर्तृ (agent)
• Type: Noun
• Root: परुष (प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)

• उद्धर्षयन्ति: they rouse / excite / set in motion
• उद्धर्षयन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हृष् (धातु) with उद्- + णिच् (causative) → उद्-हर्षयति

• उक्षणः: the bull (strong one)
• उक्षणः: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: उक्षन् (प्रातिपदिक; ‘bull/ox’, also ‘sprinkler/strong one’ in Vedic)

• अश्वमेधस्य: of the Aśvamedha (horse-sacrifice)
• अश्वमेधस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अश्वमेध (प्रातिपदिक; अश्व + मेध)

• दानाः: gifts
• दानाः: कर्तृ/विषय (nominal subject/topic)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक; ‘gift, giving’)

• सोमाः: Soma-draughts / Soma (plants/juices)
• सोमाः: उपमान-आधार (subject of simile)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• त्र्याशिरः: three-mixtured / three-portioned
• त्र्याशिरः: विशेषण
• Type: Adjective/Noun (epithet)
• Root: त्रि + आशिरस् (प्रातिपदिक; ‘mixture/portion’, lit. ‘three-mixtured/three-portioned’; Vedic epithet)