Rig Veda 10.87.17: Mandala 10, Sukta 87, Mantra 17

Sukta 10.87

Rishi: Kavya Uśanas (traditional)

Devata: Agni (nṛcákṣas epithet recalled)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

संवत्सरीणं पय उस्रियायास्तस्य माशीद्यातुधानो नृचक्षः । पीयूषमग्ने यतमस्तितृप्सात्तं प्रत्यञ्चमर्चिषा विध्य मर्मन् ॥

Transliteration

saṃvatsarī́ṇaṃ páya usríyāyās tásya mā́ aśīd yātudhā́no nṛcákṣaḥ | pīyū́ṣam agne yatamáḥ titṛ́psāt táṃ pratyañcám arcíṣā vidhya márman ||

Translation

The year-long milk of the shining Cow—let not the yātudhāna taste it, O soul-seeing one. Whoever most seeks to drink the pīyūṣa (immortal sap), him—turning back upon us—pierce with thy flame in his vital spot.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• संवत्सरीणम्: yearly, of a year
• संवत्सरीणम्: कर्म (पयः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संवत्सरीण- (प्रातिपदिक; संवत्सर- से व्युत्पन्न) अथवा संवत्सर-सम्बद्ध विशेषण

• पयः: milk; sap
• पयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस्- (प्रातिपदिक)

• उस्रियायाः: of the milch-cow
• उस्रियायाः: सम्बन्ध (पयः का)
• Type: Noun
• Root: उस्रिया- (प्रातिपदिक; ‘दुग्धवती गौः’)

• तस्य: of him/it
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• माशी: in the month
• माशी: अधिकरण (काल)
• Type: Noun
• Root: मास- (प्रातिपदिक)

• इद्यात्: should go/come
• इद्यात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु; ‘गच्छति/एति’)

• यातुधानः: the Yātudhāna (demon)
• यातुधानः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: यातुधान- (प्रातिपदिक)

• नृचक्षः: man-eyed; watching men
• नृचक्षः: कर्तृ (यातुधानः का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: नृचक्षस्- (प्रातिपदिक; नृ + चक्षस् ‘मानव-दृष्टि/मानव-नेत्र’)

• पीयूषम्: sweet drink; nectar
• पीयूषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पीयूष- (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• यतमः: most controlling/most restraining (epithet)
• यतमः: सम्बोधन-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: यतम- (प्रातिपदिक; ‘अत्यन्त/अधिकतम’)

• तितृप्सात्: may he desire to satiate; may he seek to drink his fill
• तितृप्सात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तृप् (धातु; ‘तर्पणे/तृप्तौ’) + सन् (desiderative) → तितृप्स-

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रत्यञ्चम्: turned toward (you); facing
• प्रत्यञ्चम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यञ्च- (प्रातिपदिक; ‘प्रति-अञ्च्’ = facing toward)

• अर्चिषा: with flame, with radiance
• अर्चिषा: करण
• Type: Noun
• Root: अर्चिस्- (प्रातिपदिक)

• विध्य: pierce! strike!
• विध्य: क्रिया
• Type: Verb
• Root: व्यध्/विध् (धातु; ‘वेधने/भेदने’)

• मर्मन्: in the vital spot; at the joint/marrow-point
• मर्मन्: अधिकरण (देश)
• Type: Noun
• Root: मर्मन्- (प्रातिपदिक)