Mantra 11
Sukta 10.119
Rishi: Unknown/Anukramani tradition often associates RV 10.119 with a self-utterance in Soma-intoxication (a poet-seer speaking as ‘I’); specific rishi attribution uncertain in this excerpt.
Devata: Soma (with Āpas/Waters as supporting powers); the refrain ‘kuvit somasyāpām iti’ keeps Soma-Waters central.
Chandas: Likely Jagatī/Tr̥ṣṭubh-family for the hymn; exact meter per verse requires pada-count verification.
Samhita Patha (Devanagari)
दिवि मे अन्यः पक्षोऽधो अन्यमचीकृषम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
Samhita Patha (IAST)
दि॒वि मे॑ अ॒न्यः प॒क्षो॒३॒॑ऽधो अ॒न्यम॑चीकृषम् । कु॒वित्सोम॒स्यापा॒मिति॑ ॥
Transliteration
diví me anyáḥ pakṣó ’dhó anyám acīkṛṣam | kuvít somásyāpā́m íti ||
Translation
わが存在の一つの翼を、光輝の天に据え、もう一つの翼を下方に形づくった。あるいはソーマの水より来たるものか――われは内にそう言う。
Padapatha (Word Analysis)
दि॒वि । मे॒ । अ॒न्यः । प॒क्षः । अ॒धः । अ॒न्यम् । अ॒ची॒कृ॒ष॒म् । कु॒वित् । सोम॑स्य । अपा॑म् । इति॑ ॥दिवि । मे । अन्यः । पक्षः । अधः । अन्यम् । अचीकृषम् । कुवित् । सोमस्य । अपाम् । इति ॥divi | me | anyaḥ | pakṣaḥ | adhaḥ | anyam | acīkṛṣam | kuvit | somasya | apām | iti
Word by Word
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ- ‘स्वर्ग’)
मेof me / my
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद्
अन्यःanother
अन्यः:
विशेषण (पक्षः इति)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
पक्षःwing / side
पक्षः:
कर्तृ (अस्ति/भवति इति अव्यक्त-क्रिया-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
अधःbelow
अधः:
अधिकरण/दिशा-निर्देश (स्थानवाचक)
TypeIndeclinable
Rootअधस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
अन्यम्another
अन्यम्:
कर्म (पक्षम् इति)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अचीकृषम्I made / I fashioned
अचीकृषम्:
क्रिया (कर्तृ = अहम् implied; कर्म = अन्यम् [पक्षम्])
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + आङ् (उपसर्ग) ; (वेदिक-रूप: अचीकृषम् = परोक्ष/इच्छार्थ-प्रायः ‘चिकीर्ष’ प्रकारस्य पुनरुक्त-आभ्यासः)
कुवित्perhaps? / is it possible?
कुवित्:
वाक्य-निपात (प्रश्न/संशय)
TypeIndeclinable
Rootकु + वित् (निपात-समूह; प्रश्नार्थ/संशयार्थ)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक ‘जल’)
इतिthus
इति:
वाक्य-निपात (उक्त्यर्थ)
TypeIndeclinable
Rootइति