Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ ।।6.97.31।।पपातरुधिरक्लिन्नश्शोणितंसमुद्यमन् ।स्रोतोभ्यस्तुविरूपाक्षोजलंप्रस्रवणादिव ।।6.97.32।।

mahendrāśanikalpena talenābhihataḥ kṣitau | papāta rudhiraklinnaḥ śoṇitaṃ samudyaman | srotobhyas tu virūpākṣo jalaṃ prasravaṇād iva ||

インドラの雷霆にも似た掌打により地に打ち伏せられ、ヴィルーパークシャは倒れた――血に濡れ、血を吐き散らし、その身からは滝の水のように血が流れ出た。

विवृत्त-नयनम्with upturned eyes
विवृत्त-नयनम्:
विशेषण (attribute of Virupaksha)
TypeAdjective
Rootवि-√वृत् (धातु) + नयन (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) + उपपद-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (विवृत्ते नयने यस्य/यत्)
क्रोधात्from anger
क्रोधात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतौ
स-फेनम्foaming
स-फेनम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootफेन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (फेनः सह = foaming)
रुधिर-आप्लुतम्bathed in blood
रुधिर-आप्लुतम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootरुधिर (प्रातिपदिक) + आ-√प्लु (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP: आप्लुत) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (रुधिरेण आप्लुतम् = drenched in blood)
ददृशुःsaw
ददृशुः:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
विरूपाक्षम्Virupaksha
विरूपाक्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootविरूपाक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विरूपाक्ष-तरम्more misshapen
विरूपाक्ष-तरम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootविरूपाक्ष (प्रातिपदिक)
Formतरप् (comparative), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (कृतम्/विरूपाक्षम्)
कृतम्made/turned
कृतम्:
कर्म-विशेषण (result state)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे (made/turned)

Hurt by the palm which resembled Indra's weapon, blood started flowing from Virupaksha's body just like water flowed from waterfalls. Bathed in blood, vomiting blood, Virupaksha fell on the ground.

V
Virūpākṣa
S
Sugrīva
M
Mahendra (Indra)
A
Aśani (thunderbolt)
P
Prasravaṇa (waterfall/spring imagery)

FAQs

Adharma culminates in ruin: the imagery of collapse and blood-flow underscores the grave consequence of violent wrongdoing and the decisive end of unjust aggression.

After Sugrīva’s crushing palm-blow, Virūpākṣa is thrown down, bleeding profusely and collapsing on the battlefield.

Sugrīva’s protective valor in a just alliance (supporting Rāma’s cause), paired with the epic’s reminder of war’s terrible cost.