Shloka 29

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

Devanagari script

तस्सुसङ्कृद्धतरःसुग्रीवोवानरेश्वरः ।।।।मोक्षितंचात्मनोदृष्टवाप्रहारंतेनरक्षसा ।

Transliteration

tataḥ susaṅkruddhataraḥ sugrīvo vānarēśvaraḥ | mokṣitaṃ cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā ||

Translation

そこでヴァーナラの王スグリーヴァは、羅刹が自らの一撃をかわしたのを見て、いよいよ怒りを募らせた。

Word by Word

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• सु-सङ्कृद्ध-तरः: even more enraged
• सु-सङ्कृद्ध-तरः: विशेषण (attribute of Sugriva)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√क्रुध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP) + तरप् (comparative), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग: सम्; उपपद: सु (intensifier)

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम

• वानर-ईश्वरः: lord of the monkeys
• वानर-ईश्वरः: कर्ता (apposition)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वानराणाम् ईश्वरः)

• मोक्षितम्: released/avoided
• मोक्षितम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: √मुच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (प्रहारम्)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• आत्मनः: of himself
• आत्मनः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; स्वार्थे (reflexive sense)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• प्रहारम्: the blow
• प्रहारम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तेन: by that
• तेन: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (qualifying रक्षसा)

• रक्षसा: by the rakshasa
• रक्षसा: करण/कर्तृ-निर्देश (agent)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Context

Then Sugriva, the king of the forest, grew angry and hit the Rakshasa on the forehead.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Virūpākṣa
• Rākṣasa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It cautions that krodha (anger) easily arises from frustration; dharma requires vigilance so emotion does not eclipse righteous purpose.

What is the narrative situation?

Sugrīva becomes more furious upon realizing his strike was avoided by Virūpākṣa.

Which character virtue is emphasized?

The need for self-restraint (dama) even in battle—an implicit virtue highlighted by the rising anger.