Shloka 28

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

Devanagari script

तलप्रहारंतद्रक्षस्सुग्रीवेणसमुद्यतम् ।नैपुण्यान्मोचयित्वैनंमुष्टिनोरस्यताडयत् ।।।।

Transliteration

talaprahāraṃ tad rakṣaḥ sugrīveṇa samudyatam | naipuṇyān mocayitvainaṃ muṣṭinorasy atāḍayat ||

Translation

その羅刹は、スグリーヴァが掌打を振り上げると、巧みにそれをかわし、ついで握り拳で胸を打った。

Word by Word

• तल-प्रहारम्: palm-blow
• तल-प्रहारम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक) + प्रहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (तलेन प्रहारः)

• तत्: that
• तत्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (qualifying तलप्रहारम्)

• रक्षः: the rakshasa
• रक्षः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुग्रीवेण: by Sugriva
• सुग्रीवेण: करण/कर्तृ-निर्देश (agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• समुद्यतम्: raised/poised
• समुद्यतम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-√यम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (तलप्रहारम्)

• नैपुण्यात्: out of skill
• नैपुण्यात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: नैपुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेतौ (cause)

• मोचयित्वा: having avoided/let go
• मोचयित्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: मुच् (to release)

• एनम्: him
• एनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• मुष्टिना: with (his) fist
• मुष्टिना: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• उरसि: on the chest
• उरसि: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Noun
• Root: उरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• ताडयत्: struck
• ताडयत्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: √ताड् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Virupaksha, escaping the slap of Sugriva with great skill, hit him (Sugriva) on the chest with his fist.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Virūpākṣa
• Rākṣasa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights that power must be joined with discernment: in dharma-guided action, skill and alertness shape outcomes, not brute force alone.

What is the narrative situation?

Virūpākṣa evades Sugrīva’s palm-blow and counters with a punch to the chest.

Which character virtue is emphasized?

For Sugrīva: persistence; for Virūpākṣa: tactical skill (naipuṇya), though used in an adharmic cause.