Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम्

Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras

ततोऽपरेणभल्लेनपीतेननिशितेन च ।।6.90.40।।सम्पूर्णायतमुक्तेनसुपत्रेणसुवर्चसा ।महेन्द्राशनिकल्पेनसूतस्यविचरिष्यतः ।।6.90.41।।स तेनबाणाशनिनातलशब्दानुवादिना ।लाघवाद्राघवःश्रीमान् शिरःकायादपाहरत् ।।6.90.42।।

tato 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca ||

sampūrṇāyatamuktena supatreṇa suvarcasā |

mahendrāśanikalpena sūtasya vicariṣyataḥ ||

sa tena bāṇāśaninā talaśabdānuvādinā |

lāghavād rāghavaḥ śrīmān śiraḥ kāyād apāharat ||

そのとき、吉祥なるラ―ガヴァは、黄金に輝き鋭利で、丈も整い、美しい羽と光彩を備え、マヘーンドラの雷霆にも比すべきバッラの矢を放った。大地に轟く雷のごときその矢によって、彼はその敏捷さのままに御者の首を胴より断ち落とした。

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
yantariin the charioteer’s place
yantari:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyantr̥/yantri?; yantṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; ‘यन्तरि’ = ‘यन्त्रि/यन्तरि’ (charioteer-seat/driver-position)
mahātejāḥof great splendor
mahātejāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā-tejas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सः इति विशेषणम्; समासः: महत् तेजः यस्य
hatewhen (the charioteer) was killed
hate:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Root√han (कृदन्त, PPP)
Formकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; यन्तरि इत्यस्य सह ‘हते (यन्तरि)’ = ‘when the charioteer was slain’
mandodarī-sutaḥson of Mandodarī (Indrajit)
mandodarī-sutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmandodarī + suta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: मन्दोदर्याः सुतः
svayamhimself
svayam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formस्वयम्-अव्यय (reflexive adverb: himself)
sārathyamthe role of charioteer
sārathyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsārathya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
akarotdid, assumed
akarot:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
punaḥagain
punaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formपुनरावृत्ति-अव्यय (again)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
dhanuḥbow
dhanuḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhanus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
aspṛśattook up, grasped
aspṛśat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√spṛś (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Then glorious Raghava with pointed bhalla furnished with beautiful plumes, splendid, deadly as Indra's thunderbolt, released and as it resounded the hit of the sword and severed the head from the body of the charioteer, who was driving in circles.

R
Rāghava (Rāma)
M
Mahendra (Indra)
S
Sūta (charioteer)
B
Bhalla (arrow)

FAQs

Same as 6.90.40: righteous power must be decisive and directed toward restoring order, not cruelty for its own sake.

Duplicate of the charioteer’s death scene described in 6.90.40.

Same as 6.90.40: valor and swift effectiveness.