Shloka 9

न्यग्रोध

प्रवेश-निवारणम् (Preventing Indrajit’s Banyan-Tree Rite) / Indrajit Confronts Vibhishana

Devanagari script

तमुवाचमहातेजाःपौलस्त्यमपराजितम् ।समह्वयेत्वांसमरेसम्यग्युद्धंप्रयच्छमे ।।6.87.9।।

Transliteration

tam uvāca mahātejāḥ paulastyam aparājitam | samāhvaye tvāṃ samare samyag yuddhaṃ prayaccha me || 6.87.9 ||

Translation

そのとき、大いなる威光を放つラクシュマナは、無敗のパウラスティヤ族の裔に告げた。「戦場にて汝を招き討つ。正々堂々、面と向かっての戦いを我に与えよ。」

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/Object of उवाच)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महातेजाः: the greatly radiant (one)
• महातेजाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Adjective
• Root: महा + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय

• पौलस्त्यम्: the Paulastya (scion)
• पौलस्त्यम्: कर्म (Karma/Object; apposition to तम्)
• Type: Noun
• Root: पौलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गोत्र/वंशवाचक (clan-name)

• अपराजितम्: undefeated
• अपराजितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अ-पराजित (प्रातिपदिक)
• Form: कृत् (क्त) from परा-जि; नञ्-पूर्वक; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying पौलस्त्यम्/तम्)

• समाह्वये: I challenge/call
• समाह्वये: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: सम्-आह्वा (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (Karma/Object of समाह्वये)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (common), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• समरे: in battle
• समरे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: समर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सम्यक्: properly/fairly
• सम्यक्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: properly/fairly)

• युद्धम्: fight/battle
• युद्धम्: कर्म (Karma/Object of प्रयच्छ)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रयच्छ: grant/offer
• प्रयच्छ: क्रिया (Kriyā; command)
• Type: Verb
• Root: प्र-यम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मे: to me
• मे: सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-एकवचन रूप (Genitive/Dative Singular) used as दत्तसम्प्रदान (to me/for me)

Context

Lakshmana of extraordinary energy, spoke to Indrajith of the Paulastya clan," I challenge you to fight in battle directly. Fight with me."

Characters & Entities

• Lakshmana
• Indrajit

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse foregrounds yuddha-dharma: combat should be direct and fair, not deceptive—an appeal to righteousness even amid hostility.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa confronts Indrajit and formally calls him to engage in straightforward battle.

Which character virtue is emphasized?

Courage joined with moral clarity: Lakṣmaṇa’s fearlessness is paired with insistence on proper conduct.