Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।।।

jvalantaṃ prāsaṃ udyamya saṅgrāmānte narāntakaḥ | dikṣu sarvāsu balavān vicacāra narāntakaḥ | pramṛdnan sarvato yuddhe prāvṛṭ-kāle yathānilaḥ ||

燃えさかる槍を戦場のただ中で掲げ、剛勇なるナーラーンタカは四方へと駆け巡り、戦いの中であらゆるものを踏み砕いた。雨季に吹き荒れる風のごとく。

ज्वलन्तम्blazing
ज्वलन्तम्:
कर्म (Karma; qualifier)
TypeAdjective
Root√jval (धातु) > jvalant (कृदन्त-प्रातिपदिक, वर्तमानकृदन्त/Pres. act. part.)
Formवर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to प्रासम्
प्रासम्spear
प्रासम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootprāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उद्यम्यhaving raised
उद्यम्य:
पूर्वकालक्रिया
TypeVerb
Rootud√yam (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having lifted/raised’
सङ्ग्रामान्तेin the midst/end-phase of battle
सङ्ग्रामान्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootsaṅgrāma-anta (प्रातिपदिक; components: saṅgrāma + anta)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: सङ्ग्रामस्य अन्ते
नरान्तकःNarantaka
नरान्तकः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootnarāntaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दिक्षुin the directions
दिक्षु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
सर्वासुin all
सर्वासु:
अधिकरण (Adhikaraṇa; qualifier)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् to दिक्षु
बलवान्mighty
बलवान्:
कर्ता (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootbalavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to नरान्तकः
विचचारranged about
विचचार:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootvi√car (धातु)
Formलिट्/परस्मैपद (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
नरान्तकःNarantaka
नरान्तकः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootnarāntaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति for emphasis)
प्रमृद्नन्crushing
प्रमृद्नन्:
कर्ता (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootpra√mṛd (धातु) > pramṛdnan (कृदन्त-प्रातिपदिक, वर्तमानकृदन्त/Pres. act. part.)
Formवर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृविशेषणम् to नरान्तकः
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
देशाधिकरण-विशेषण (spatial adjunct)
TypeIndeclinable
Rootsarvatas (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place: ‘on all sides’)
युद्धेin battle
युद्धे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
प्रावृटकालेin the rainy season
प्रावृटकाले:
अधिकरण (Adhikaraṇa; comparison frame)
TypeNoun
Rootprāvṛṭ-kāla (प्रातिपदिक; components: prāvṛṭ + kāla)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: प्रावृटः कालः
यथाas
यथा:
उपमा-सूचक
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (as/just as)
अनिलःwind
अनिलः:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootanila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपमानपद

Mighty Naranthaka, the destroyer of humans, ranged over all sides in all directions in the battlefield, like the wind in the rainy season, taking a burning spear and crushing everything.

N
Narāntaka
P
prāsa (spear)
D
directions (dik)
A
anila (wind)

FAQs

When violence becomes indiscriminate and sweeping, dharma calls for containment—restoring limits and protecting the many from unchecked harm.

Narāntaka moves rapidly across the battlefield in all directions, striking and crushing opponents with a flaming spear.

Strategic urgency for the dharmic side is implied: such a roaming threat must be confronted decisively to prevent wider destruction.