Shloka 81

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

Devanagari script

तस्मान्मुहूर्तंकाङ्क्षिष्येविक्रमंपार्थिवस्यतु ।भिन्नं च वानरानीकंतावदाश्वासयाम्यहम् ।।।।

Transliteration

tasmān muhūrtaṃ kāṅkṣiṣye vikramaṃ pārthivasya tu | bhinnaṃ ca vānarānīkaṃ tāvad āśvāsayāmi aham ||

Translation

ゆえに、王の武勇を見届けるためしばし待とう。その間に、散り乱れたヴァーナラの軍勢を励まし、立て直すのだ。

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: —
• Type: Indeclinable
• Root: tasmāt (सर्वनाम-प्रातिपदिक; तद्-शब्दात्)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगवत् निपातः; हेत्वर्थे (therefore)

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: muhūrta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; काल-परिमाणे

• काङ्क्षिष्ये: I shall wait/expect
• काङ्क्षिष्ये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kāṅkṣ (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), उत्तम-पुरुषः (1st person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• विक्रमम्: prowess
• विक्रमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vikrama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पार्थिवस्य: of the king
• पार्थिवस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: pārthiva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• तु: indeed/but
• तु: —
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: निपातः

• भिन्नम्: scattered; broken
• भिन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: bhinna (कृदन्त; √bhid धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकृदन्तः (क्त); वानरानीकस्य विशेषणम्

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• वानरानीकम्: the monkey army
• वानरानीकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vānara (प्रातिपदिक) + anīka (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘वानराणाम् अनीकम्’

• तावत्: meanwhile
• तावत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: tāvat (अव्यय/सर्वनाम-निपात)
• Form: परिमाण/अवधि-अव्ययम् (for that long; meanwhile)

• आश्वासयामि: I encourage/restore confidence
• आश्वासयामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √śvas (धातु) causative √śvāsaya/ā-√śvas
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (causative) ‘आश्वासयति’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Context

"Therefore, I will see the exhibition of his prowess for a while. Thereafter I shall reinforce the scattered army of Vanaras."

Characters & Entities

• Sugrīva
• vānarānīka (vānara army)
• Hanumān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is balanced action: honoring a leader’s chance to act while also fulfilling one’s duty to protect and stabilize the community.

What is the narrative situation?

Hanumān chooses a two-step response—briefly wait for Sugrīva’s recovery and simultaneously rally the dispersed troops.

Which character virtue is emphasized?

Strategic patience and service-oriented leadership—Hanumān prioritizes morale and order without undermining Sugrīva.