Shloka 28

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

Devanagari script

मुष्टिनाशरभंहत्वाजानुनानीलमाहवे ।।।।आजघानगवाक्षंतुलेनेन्द्ररिपुस्तदा ।पादेनाभ्यहनत्कृद्धस्तरसागन्धमादनम् ।।।।

Transliteration

muṣṭinā śarabhaṃ hatvā jānunā nīlam āhave |

ājaghāna gavākṣaṃ talenendraripus tadā |

pādenābhyahanat kruddhas tarasā gandhamādanam ||

Translation

そのときインドラの仇は戦場で憤激し、拳でシャラバを打ち倒し、膝でニーラを打ち、掌でガヴァークシャを打ち据え、さらに怒りのまま素早い蹴りでガンダマーダナを打った。

Word by Word

• मुष्टिना: with (his) fist
• मुष्टिना: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया-एकवचनम् (Instrumental singular)

• शरभम्: Sarabha
• शरभम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शरभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

• हत्वा: having struck down
• हत्वा: क्रियाविशेषण (Converb)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund); ‘having struck/killed’ (context: having hurt/disabled)

• जानुना: with (his) knee
• जानुना: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-एकवचनम् (Instrumental singular)

• नीलम्: Nila
• नीलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

• आहवे: in battle
• आहवे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: आहव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular)

• आजघान: struck
• आजघान: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: आ-√हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष-एकवचनम्

• गवाक्षम्: Gavaksha
• गवाक्षम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गवाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

• तलेन: with (his) palm
• तलेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-एकवचनम् (Instrumental singular); ‘with the palm’

• इन्द्र-रिपुः: Indra's enemy
• इन्द्र-रिपुः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) + रिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘enemy of Indra’ (epithet of Kumbhakarna)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम्

• पादेन: with (his) foot
• पादेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-एकवचनम् (Instrumental singular)

• अभ्यहनत्: struck
• अभ्यहनत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अभि-√हन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष-एकवचनम् (3rd person singular)

• क्रुद्धः: angry
• क्रुद्धः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: √क्रुध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying इन्द्ररिपुः)

• तरसा: with force
• तरसा: क्रियाविशेषण (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोगः (instrumental used adverbially: ‘with force/rapidly’)

• गन्धमादनम्: Gandhamadana
• गन्धमादनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गन्धमादन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

Context

Angry Kumbhakarna (enemy of Indra) hit Sarabha with his fist, Neela with his knees hurt Gavaksha and slapped him with his palms. Gandhamadana was kicked with force.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Śarabha
• Nīla
• Gavākṣa
• Gandhamādana
• Indra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse warns about krodha (anger) as a driver of violence; Dharma upholds restraint and right intention, even when force must be used.

What is the narrative situation?

Kumbhakarṇa counterattacks multiple Vānara champions in rapid succession, injuring them with different blows.

Which character virtue is emphasized?

The Vānara virtue is persistence under harm; the opposing trait shown is Kumbhakarṇa’s uncontrolled wrath amplifying destructive power.