Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 62›Shloka 23
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 23

कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम्

The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna

Devanagari script

कुरुष्वमेप्रियहितमेतदुत्तमंयथाप्रियंप्रियरणबान्धवप्रिय ।स्वतेजसाविधमसपत्नवाहिनींशरद्घनंपवनइवोद्यतोमहान् ।।6.62.23।।

Transliteration

kuruṣva me priyahitam etad uttamaṁ yathāpriyaṁ priya-raṇa-bāndhava-priya |

sva-tejasā vidhama sapatna-vāhinīṁ śarad-ghanaṁ pavana ivodyato mahān ||6.62.23||

Translation

わがためにこの最上の益を成せ、愛しき者よ——戦を愛し、親族に愛される者よ。己が光威をもって敵の軍勢を打ち散らせ、秋の雨雲を追い払う大風のごとく、偉大なる風が起こるように。

Word by Word
कुरुष्वdo
कुरुष्व:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; छान्दस/वैदिकरूपः 'कुरुष्व' (कुरु + स्व)
मेfor me
मे:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी/षष्ठी-एकवचन (Dative/Genitive sg; here dative: 'for me')
प्रियहितम्a dear benefit / what is good and pleasing
प्रियहितम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास ('प्रियं च हितं च' / 'प्रियं हितम्'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एतत्this
एतत्:
विशेषण (Determiner)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रियहितम् इति विशेषणम्
उत्तमम्best
उत्तमम्:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; एतत्/प्रियहितम् इति विशेषणम्
यथाप्रियम्as you like
यथाप्रियम्:
क्रियाविशेषण (Manner)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (according to pleasure/as desired)
प्रियरणबान्धवप्रियO lover of battle, dear to kinsmen
प्रियरणबान्धवप्रिय:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक) + रण (प्रातिपदिक) + बान्धव (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (सम्बोधनार्थे): 'प्रियः रणस्य' + 'प्रियः बान्धवानाम्' (epithet); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
स्वतेजसाby your own splendor
स्वतेजसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('स्वस्य तेजसा'); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
विधमblow away/disperse
विधम:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवि + √ध्मा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
असपत्नवाहिनीम्the unrivalled army
असपत्नवाहिनीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअ (नञ्) + सपत्न (प्रातिपदिक) + वाहिनी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नञ्-तत्पुरुष: 'सपत्नः' = rival; 'असपत्न' = without rival); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शरद्घनम्an autumn cloud
शरद्घनम्:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक) + घन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('शरदि घनः'); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपमान (object of comparison)
पवनःwind
पवनः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपवन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इवlike
इव:
उपमा-सूचक (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-निपात (particle of comparison)
उद्यतःrisen/poised
उद्यतः:
विशेषण (Adjective of subject)
TypeAdjective
Rootउद् + √या/√यत् (धातु) → उद्यत (क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally: risen/ready), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पवनः इति विशेषणम्
महान्great
महान्:
विशेषण (Adjective of subject)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पवनः इति विशेषणम्
Context

Getting up from his seat, Kumbhakarna endowed with extraordinary might bowed down and clasped his brother's feet and asked him, what task he had to do?

Characters & Entities
R
Rāvaṇa
K
Kumbhakarṇa
E
enemy army (sapatna-vāhinī)

FAQs

It dramatizes a dharma-conflict: affection and kinship are invoked to justify violence; the epic’s moral frame insists that right action must align with satya and justice, not merely with what benefits one’s own side.

Rāvaṇa explicitly asks Kumbhakarṇa to annihilate the opposing army, using poetic imagery and appeals to his nature as a warrior.

Martial zeal and loyalty to family are emphasized; the broader Ramayana teaching is that the highest virtue is righteous discernment guiding loyalty.

←Previous Verse
Next Verse→