Shloka 3

प्रहस्तवधः

The Slaying of Prahasta

Devanagari script

राघवस्यवचश्श्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।।।।एषसेनापतिस्तस्यप्रहस्तोनामराक्षसः ।लङ्कायांराक्षसेन्द्रस्यत्रिभागबलसम्वृतः ।।।।वीर्यवानस्त्रविच्छूरःसुप्रख्याश्चपराक्रमे ।

Transliteration

rāghavasyavacaḥ śrutvā pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ | eṣa senāpatis tasya prahasto nāma rākṣasaḥ || laṅkāyāṃ rākṣasendrasya tribhāga-bala-saṃvṛtaḥ | vīryavān astravic chūraḥ suprakhyāś ca parākrame ||

Translation

ラガヴァ（ラーマ）の言葉を聞いて、ヴィビーシャナは答えた。「これはプラハスタという名の羅刹で、あの王の軍の司令官です。ランカでは、彼は羅刹軍の三分の一に支えられています。勇敢で、武器に精通し、英雄的で、その武勇で名高い者です。」

Word by Word

• राघवस्य: of Raghava (Rama)
• राघवस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive sg.)

• वचः: words/speech
• वचः: कर्म (object of hearing)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (accusative sg.); श्रुत्वा इत्यस्य कर्म

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having heard)

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-उप-√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन (3rd sg.); 'replied'

• विभीषणः: Vibhishana
• विभीषणः: कर्ता (Karta/subject)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एषः: this (one)
• एषः: कर्ता (of implied 'is')
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश (this)

• सेनापतिः: commander of the army
• सेनापतिः: विधेय (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (सेनायाः पतिः = lord of the army); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of that (king)
• तस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन (genitive sg.)

• प्रहस्तः: Prahastha
• प्रहस्तः: विधेय/समनाधिकरण (apposition)
• Type: Noun
• Root: प्रहस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सेनापतिः इत्यस्य विशेष्य (apposition)

• नाम: by name
• नाम: सम्बन्ध/विशेषण (naming particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (particle meaning 'by name/called')

• राक्षसः: a Rakshasa
• राक्षसः: विधेय (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रहस्तस्य जातिवाचकः

• लङ्कायाम्: in Lanka
• लङ्कायाम्: अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative sg.)

• राक्षसेन्द्रस्य: of the Rakshasa-king
• राक्षसेन्द्रस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (राक्षसानाम् इन्द्रः = king of Rakshasas); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• त्रिभागबलसंवृतः: attended by a third of the army
• त्रिभागबलसंवृतः: विशेषण (of कर्ता/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + सं-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: समास: त्रिभागस्य बलस्य संवृतः (surrounded/attended by a third-part army); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; एष/प्रहस्तस्य विशेषणम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त

• वीर्यवान्: valiant
• वीर्यवान्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रहस्तस्य विशेषणम्

• अस्त्रवित्: knower of weapons
• अस्त्रवित्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक) + विद् (धातु/प्रातिपदिक 'वित्')
• Form: उपपद-तत्पुरुष (अस्त्राणि वेत्ति = knower of weapons); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शूरः: heroic
• शूरः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रहस्तस्य विशेषणम्

• सुप्रख्याः: well-renowned
• सुप्रख्याः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + प्रख्यात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (poetic form; standard: सुप्रख्यातः); प्रहस्तस्य विशेषणम्

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction 'and')

• पराक्रमे: in prowess
• पराक्रमे: अधिकरण (विषयाधिकरण/topic)
• Type: Noun
• Root: पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative sg.); क्षेत्र/विषय (in prowess)

Context

On hearing Raghava's words Vibheeshana replied." He is a Rakshasa, by name Prahastha, commander in chief of the army of Rakshasa king. He is widely known for his prowess, conversant with weapons and courageous. He is heroic and a third of the army of Ravana is under his command."

Characters & Entities

• Rāghava (Rāma)
• Vibhīṣaṇa
• Prahasta
• Laṅkā
• Rāvaṇa (rākṣasendra)
• rākṣasa army (tribhāga-bala)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya as dharma in counsel: Vibhīṣaṇa speaks truthfully to aid righteous strategy, placing integrity above former loyalties.

What is the narrative situation?

Rāma seeks identification/assessment of an enemy leader; Vibhīṣaṇa recognizes Prahasta and reports his rank and strength.

Which character virtue is emphasized?

Vibhīṣaṇa’s satya and hita (beneficial speech): accurate intelligence shared for the protection of the dharmic side.