Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 57›Shloka 46
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 57, Shloka 46

प्रहस्तनिर्याणम्

Prahasta’s Departure and the Muster of the Rakshasa Host

Devanagari script

ततःप्रहस्तःकपिराजवाहिनीमभिप्रतस्थेविजयायदुर्मतिः ।विवृद्धवेगंश्चविवेशतांचमूंयथामुमूर्षुश्शलभोविभावसुम् ।।।।

Transliteration

tataḥ prahastaḥ kapirāja-vāhinīm abhipratasthe vijayāya durmatiḥ | vivṛddha-vegaś ca viveśa tāṁ camūṁ yathā mumūrṣuḥ śalabho vibhāvasum ||6.57.46||

Translation

そのときプラハスタは、よこしまな思いのまま勝利を求めて進み、勢いをいよいよ増してヴァーナラ王の軍勢へと突入した。まるで蛾が炎へと飛び込み、自らの死を招くがごとく。

Word by Word
ततःthereafter, then
ततः:
अधिकरण (कालाधिकरणम्; time circumstance)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्; तस्मात्-अर्थे अव्ययम्)
Formअव्ययम्; काल/क्रमवाचक-अव्ययम् (temporal/sequence adverb): 'thereafter/then'
प्रहस्तःPrahastha
प्रहस्तः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootप्रहस्त (प्रातिपदिकम्; नाम)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. nominative singular)
कपिराजवाहिनीम्the army of the monkey-king
कपिराजवाहिनीम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकपिराज + वाहिनी (प्रातिपदिके; समासः)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (fem. accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: कपिराजस्य वाहिनी (army of the monkey-king)
अभिप्रतस्थेset out against, advanced towards
अभिप्रतस्थे:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Rootप्र + स्था (स्था-धातुः) with अभि-, प्रति- उपसर्गौ
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम् (perfect, 3rd sg.); उपसर्गयुक्तः: अभि-प्रति-स्था = 'set out/advanced towards'
विजयायfor victory, to conquer
विजयाय:
सम्प्रदान (purpose/beneficiary; dative of purpose)
TypeNoun
Rootविजय (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः; चतुर्थी-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. dative singular); प्रयोजनार्थे (for the purpose of victory)
दुर्मतिःthe evil-minded one
दुर्मतिः:
कर्ता (apposition to agent)
TypeNoun
Rootदुर्मति (दुर्-उपसर्गः + मति-प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. nominative singular); विशेषणार्थे कर्तरि (appositional epithet to प्रहस्तः)
विवृद्धवेगम्with greatly increased speed/impetus
विवृद्धवेगम्:
कर्म (as accusative qualifier with viveśa; manner/force)
TypeAdjective
Rootविवृद्ध + वेग (प्रातिपदिके; समासः)
Formपुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. accusative singular); कर्मधारयः: विवृद्धः वेगः यस्य/यत्र (having greatly increased speed/impetus); विशेषणम् (qualifies the manner/force with which he entered)
चand
च:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्ययम्)
Formसमुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction): 'and'
विवेशentered
विवेश:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Rootवि + विश् (विश्-धातुः)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम् (perfect, 3rd sg.); उपसर्गः वि-: 'entered'
ताम्that
ताम्:
कर्म (object determiner)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (fem. accusative singular); निर्देशार्थे (demonstrative pronoun)
चमूम्army, host
चमूम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootचमू (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (fem. accusative singular)
यथाas, like
यथा:
सम्बन्ध (upamāna-marker; comparison)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्ययम्)
Formउपमानवाचक-अव्ययम् (comparative particle): 'as/like'
मुमूर्षुःone about to die, death-seeking
मुमूर्षुः:
कर्ता (agent of implied action in simile)
TypeNoun
Rootमुमूर्षु (मृ-धातुः; सन्-प्रत्ययान्त-इच्छार्थक-कृदन्तः)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. nominative singular); सन्नन्त-इच्छार्थकः (desiderative derivative): 'wishing to die/at the point of death'
शलभःa moth
शलभः:
कर्ता (agent in simile)
TypeNoun
Rootशलभ (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. nominative singular); मुमूर्षुः इत्यस्य विशेष्यः (apposition)
विभावसुम्fire, flame
विभावसुम्:
कर्म (object in simile)
TypeNoun
Rootविभावसु (प्रातिपदिकम्; अग्नि-पर्यायः)
Formपुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. accusative singular); उपमानस्य कर्म (object in simile: moth enters fire)
Context

"I am not able to see anyone (other than you) knowledgeable in warfare to deliver the city oppressed suddenly and can liberate from war."

Characters & Entities
P
Prahasta
K
Kapirāja (Monkey-King)
V
Vānara army

FAQs

Adharma—acting from distorted intent—drives one toward self-destruction; the moth-to-flame simile teaches that reckless aggression and bad counsel carry inevitable consequences.

Prahasta initiates a direct assault on the Vānara forces, charging into the Monkey-King’s army with intensified force.

By contrast rather than praise: Prahasta’s lack of discernment (aviveka) is highlighted, underscoring that true strength must be guided by right judgment.

←Previous Verse
Next Verse→