Shloka 14
धूम्राक्षवधः
The Slaying of Dhumrākṣa
Devanagari script
वानरैर्भीमविक्रान्स्सैराप्लुत्याऽप्लुत्यवेगितैः ।राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिर्तिताः ।।6.52.14।।
Transliteration
vānarair bhīmavikrāntaiḥ sair āplutyāplutya vegitaiḥ |
rākṣasāḥ karajais tīkṣṇair mukheṣu vinirtitāḥ || 6.52.14 ||
Translation
俊速の勢いで幾度も跳躍し、凄まじき武威を備えたヴァーナラの英雄たちは、鋭い爪で羅刹を掻き裂き、その顔を傷つけた。
Word by Word
वानरैःby vanaras
वानरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचनम् (Plural)
भीमविक्रान्तैःof terrible prowess
भीमविक्रान्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक) + विक्रान्त (√क्रम् धातु-कृदन्त)
Formकर्मधारय-समासः (भीमं विक्रान्तं येषाम्); विक्रान्त = भूतकृदन्त (क्त) from √क्रम् with उपसर्ग वि-; पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural)
सैःby those
सैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Pronoun; Masculine, Instrumental, Plural)
आप्लुत्यhaving leapt
आप्लुत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआ + प्लु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive) from √प्लु with उपसर्ग आ-; ‘having jumped’
आप्लुत्यleaping again and again
आप्लुत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआ + प्लु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय; पुनरुक्ति indicating repeated action
वेगितैःswift (ones)
वेगितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवेगिन्/वेगित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural); ‘swift/impetuous’
राक्षसाःrakshasas
राक्षसाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative), बहुवचनम् (Plural)
करजैःby nails
करजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकरज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचनम् (Plural)
तीक्ष्णैःsharp
तीक्ष्णैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural); विशेषण of करजैः
मुखेषुon the faces
मुखेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचनम् (Plural)
विनिर्तिताःwounded / torn
विनिर्तिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + निर् + तुद्/तृद् (धातु)
Formभूतकृदन्तः (क्त) with उपसर्ग वि-निर्; reading as ‘pierced/wounded’; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Masculine, Nominative, Plural)
Context
The Vanaras with their terrific valour jumping up wounded the Rakshasas in their face with their sharp nails.
Characters & Entities
V
vānara warriorsR
rākṣasasFAQs
Dharma in wartime is action aligned with protection of the innocent and restoration of order; the verse shows vigorous resistance against violent aggressors.
Close-quarters fighting: vānara warriors use speed and natural weapons (claws) to injure rākṣasas.
Fearless initiative and agility—courage expressed through decisive action.