Shloka 6
धूम्राक्षप्रेषणम्
The Dispatch of Dhūmrākṣa
Devanagari script
एतत्तुवचनंचोक्त्वामन्त्रिणोराक्षसेश्वरः ।उवाचनैरृतांस्तत्रसमीपपरिवर्तिनः ।।6.51.6।।
Transliteration
etat tu vacanaṃ coktvā mantriṇo rākṣaseśvaraḥ |
uvāca nairṛtāṃs tatra samīpaparivartinaḥ ॥6.51.6॥
Translation
かくてその言葉を大臣たちに告げ終えると、羅刹の王は、近くに侍立していた羅刹の戦士たちに向かって言った。
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् — वचनम्
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
मन्त्रिणःministers
मन्त्रिणः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन
राक्षसेश्वरःlord of the Rakshasas
राक्षसेश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (rākṣasānām īśvaraḥ)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
नैरृतान्Rakshasas (Nairṛtas)
नैरृतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनैरृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
समीपपरिवर्तिनःstanding/remaining nearby
समीपपरिवर्तिनः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसमीप + परिवर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (समीपे परिवर्तन्ते इति) — नैरृतान् इति विशेष्यस्य
Context
Having spoken like that to the ministers, the Lord of Rakshasas said to the Rakshasas who stood waiting close by.
Characters & Entities
R
Rāvaṇa (rākṣaseśvara)M
ministers (mantriṇaḥ)FAQs
Responsible rule involves consultation and clear communication; even in adharma-driven courts, the structure of counsel reflects a dharmic ideal of deliberation.
Transition from Rāvaṇa’s internal doubt to action: he turns from ministers to nearby troops to issue instructions.
Decisiveness after deliberation: moving from suspicion to an ordered command.