Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

लङ्कादर्शनम्

Viewing Laṅkā and its Forest-Gardens

शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।

śikharaṃ tat trikūṭasya prāṃśu caikaṃ divispṛśam |

samantāt puṣpa-saṃchannaṃ mahārajata-sannibham ||6.39.18||

śatayojana-vistīrṇaṃ vimalaṃ cāru-darśanam |

ślakṣṇaṃ śrīman mahac caiva duṣprāpaṃ śakunair api ||6.39.19||

manasā 'pi durārohaṃ kiṃ punaḥ karmaṇā janaiḥ |

トリクータのただ一つの高峰は、天に触れんばかりにそびえ——四方は花に覆われ、明るい銀のように輝いていた。百由旬にわたり広がり、清らかで美しく、滑らかで荘厳、鳥でさえ到り難い——心に思うだけでも登り難く、まして人の力ではなおさらであった。

शिखरम्peak
शिखरम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशिखर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
त्रिकूटस्यof Trikuta
त्रिकूटस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootत्रिकूट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रांशुvery tall
प्रांशु:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of peak)
TypeAdjective
Rootप्रांशु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
एकम्single
एकम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of peak)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
दिविस्पृशम्touching the sky
दिविस्पृशम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of peak)
TypeAdjective
Rootदिवि + स्पृश् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्पृश्)
Formतत्पुरुष-समास: दिवि स्पृशति इति; वर्तमानकृदन्त/विशेषणवत्, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय, दिशावाचक/पर्यायवाचक (adverb: on all sides)
पुष्पसञ्छन्नम्covered with flowers
पुष्पसञ्छन्नम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of peak)
TypeAdjective
Rootपुष्प + सञ्छन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √छद् with सम्)
Formतत्पुरुष-समास: पुष्पैः सञ्छन्नम्; भूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
महारजतसन्निभम्like great silver
महारजतसन्निभम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of peak)
TypeAdjective
Rootमहा + रजत + सन्निभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: महारजतस्य सन्निभम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
शतयोजनविस्तीर्णम्spread over a hundred yojanas
शतयोजनविस्तीर्णम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of peak)
TypeAdjective
Rootशत + योजन + विस्तीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्तृ with वि)
Formतत्पुरुष-समास: शतयोजनैः विस्तीर्णम्/शतयोजनपरिमाणेन विस्तीर्णम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विमलम्spotless/pure
विमलम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविमल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चारुदर्शनम्beautiful to behold
चारुदर्शनम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचारु + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: चारु दर्शनं यस्य; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
श्लक्ष्णम्smooth
श्लक्ष्णम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
श्रीमत्splendid
श्रीमत्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
महत्great
महत्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphatic particle)
दुष्प्रापम्hard to reach
दुष्प्रापम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदुस् + प्राप (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आप्/प्राप्)
Formउपसर्गपूर्वक-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थे ‘दुष्प्राप्य’
शकुनैःby birds
शकुनैः:
करण (Karaṇa/Instrument; agent in passive sense)
TypeNoun
Rootशकुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अपिeven
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (particle: even/also)
मनसाby mind/in thought
मनसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अपिeven
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
दुरारोहम्difficult to climb
दुरारोहम्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदुर् + आरोह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
किम्what (then)
किम्:
निपात (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative particle)
पुनःthen/again
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: again/then)
कर्मणाby action/physically
कर्मणा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
जनैःby people
जनैः:
करण (Karaṇa/Instrument; agent)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

Trikuta peak was fully covered with flowers, sparkled with gold, spread over a hundred yojanas, beautiful to look at, splendid and smooth. It is difficult even for birds to reach, for sages even in thought and difficult to access by any physical action. It is praiseworthy as if touching the sky alone.

T
Trikūṭa

FAQs

The verse frames Laṅkā’s setting with awe: dharma recognizes the difference between outer splendor and inner righteousness—magnificence of place does not justify adharma in its ruler.

The poem pauses to describe Trikūṭa’s immense, radiant, nearly inaccessible peak, establishing the formidable terrain associated with Laṅkā.

Not a personal virtue, but the narrative quality of vismaya (wonder) that prepares the audience for the scale of the conflict and the challenge ahead.