Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

सागरप्रशमनम् / The Pacification of the Ocean and the Building of Nala’s Bridge

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।6.22.39।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।6.22.40।।

vikhyātaṃ triṣu lokeṣu madhukāntāram eva tat |

mokṣayitvā tataḥ kukṣiṃ rāmo daśarathātmajaḥ |

varaṃ tasmai dadau vidvān marave 'maravikramaḥ ||

その地はマドゥカーンターラと呼ばれ、三界に名高かった。ついで、賢きラーマ—ダシャラタの子、神々に等しい武威を備える者—は地の窪みを解き放ち空にしたのち、マルに恩寵の願い(恩恵)を授けた。

मोक्षयित्वाhaving released / having freed
मोक्षयित्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्; adverbial modifier of main action)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) + णिच् (causative) -> मोक्षय् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), परस्मैपदी-प्रयोगार्थः; धातु: मुच् (to release) णिच्-प्रत्ययेन (causative: to cause to release)
ततःthen, thereafter
ततः:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्; time circumstance)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), काल/क्रमवाचक (temporal/sequential adverb)
कुक्षिम्the cavity / hollow (of the land)
कुक्षिम्:
Karma (कर्म; object)
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता; subject/agent)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
दशरथात्मजःson of Dasharatha
दशरथात्मजः:
Karta (कर्ता; apposition to subject)
TypeNoun
Rootदशरथ (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: दशरथस्य आत्मजः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
वरम्a boon
वरम्:
Karma (कर्म; object)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradāna (सम्प्रदान; recipient)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), पुंलिङ्ग (contextual), चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
ददौgave
ददौ:
Kriyā (क्रिया; main verb)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
विद्वान्learned, wise
विद्वान्:
Karta (कर्ता; qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) रामस्य
मरवेto the desert (Maru region)
मरवे:
Sampradāna (सम्प्रदान; recipient)
TypeNoun
Rootमरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
अमरविक्रमःhaving god-like valor
अमरविक्रमः:
Karta (कर्ता; qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअमर (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष/उपमान-भाव: अमराणामिव विक्रमः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) रामस्य

Marukantaram is famous in the three worlds. Dasaratha's Rama, who is learned and has the valour of gods made the cavities dry and gave a boon.

M
Madhukāntāra
R
Rāma
D
Daśaratha
M
Maru
T
Three worlds (trailokya)

FAQs

Dharma is stewardship: after correcting a harmful condition, the righteous hero ensures flourishing by granting a boon—restoration plus uplift.

This verse repeats/summarizes the fame of the region and Rāma’s act of drying the hollows and blessing Maru.

Compassionate strength: power used to stabilize and then to bless.