Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

सागरप्रशमनम् / The Pacification of the Ocean and the Building of Nala’s Bridge

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।।।

vikhyātaṃ triṣu lokeṣu madhukāntāram eva tat |

mokṣayitvā tataḥ kukṣiṃ rāmo daśarathātmajaḥ |

varaṃ tasmai dadau vidvān marave 'maravikramaḥ ||

その地はマドゥカーンターラと呼ばれ、三界に名高かった。ついで、ダシャラタの賢き子ラーマは、神々に等しい武威をもって地の窪みを解き放ち空にしたのち、マルに恩寵の願い(恩恵)を授けた。

विख्यातम्well-known; renowned
विख्यातम्:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootवि + ख्या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण
त्रिषुin three
त्रिषु:
अधिकरण (Adhikarana; qualifies location)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण of लोकेषु
लोकेषुworlds
लोकेषु:
अधिकरण (Adhikarana)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
मधुकान्तारम्Madhu-kāntāra (a forest tract)
मधुकान्तारम्:
कर्ता (Karta; subject of vikhyātam)
TypeNoun
Rootमधुकान्तार = मधु + कान्तार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्थाननाम; तत्पुरुष (Madhu-forest/wilderness)
एवindeed; precisely
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (restrictive/emphatic particle)
तत्that (place)
तत्:
कर्ता (Karta; apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मोक्षयित्वाhaving released; having let (it) go
मोक्षयित्वा:
क्रियाविशेषण
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund) with णिच् (causative sense possible): having released/let go
ततःthereafter
ततः:
काल/क्रम (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/अपादानवाचक-अव्यय (then/thereafter)
कुक्षिम्the cavity; hollow
कुक्षिम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दशरथात्मजःson of Dasharatha
दशरथात्मजः:
कर्ता (Karta; apposition to रामः)
TypeNoun
Rootदशरथात्मज = दशरथ + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (son of Daśaratha)
वरम्a boon
वरम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तस्मैto him; to that (place/person)
तस्मै:
सम्प्रदान (Sampradana/recipient)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/चतुर्थी), एकवचन
ददौgave
ददौ:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विद्वान्learned; wise
विद्वान्:
कर्ता (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक; from विद् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of रामः
मरवेto the desert (region)
मरवे:
सम्प्रदान (Recipient; dative of place)
TypeNoun
Rootमरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; स्थाननामार्थे (to the desert tract)
अमरविक्रमःof god-like prowess
अमरविक्रमः:
कर्ता (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootअमरविक्रम = अमर + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of रामः; कर्मधारय (having god-like valor)

Marukantaram is famous in the three worlds. Dasaratha's Rama, who is learned and has the valour of gods made the cavities dry and gave a boon.

M
Madhukāntāra
R
Rāma
D
Daśaratha
M
Maru
T
Three worlds (trailokya)

FAQs

Dharma is benevolent governance: power is used not merely to subdue a problem but to confer lasting welfare through a boon that improves the land and its future.

After controlling the dangerous subterranean waters, Rāma grants a boon to the region called Maru; the place is described as famous across the three worlds.

Vidvat (wise discernment) joined with valor: Rāma’s strength is guided by knowledge and a commitment to lasting good.