Valmiki Ramayana 6.125.14 — Yuddha Kanda, Sarga 125, Shloka 14

पुष्पकारोहणम्

Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā

Devanagari script

मित्रकार्यंकृतमिदंभवद्भिद्वानरर्षभाः ।अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टंप्रतिगच्छत ।।6.125.14।।

Transliteration

mitrakāryaṃ kṛtam idaṃ bhavadbhir vānararṣabhāḥ | anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ pratigacchata ||

Translation

おお、ヴァーナラの中の最勝者たちよ。汝らは友のためにこの務めを成し遂げた。今、我は汝らすべてに許す——望むままに帰れ。

Word by Word

• मित्रकार्यं: a friend's task
• मित्रकार्यं: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मित्र + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): मित्रस्य कार्यम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अत्र कर्मणि/वाक्यविषयः)

• कृतम्: done, accomplished
• कृतम्: Kriyā (क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; मित्रकार्यं इति विशेषण/विधेय

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (this)

• भवद्भिः: by you (all)
• भवद्भिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; आदरार्थक 'you'

• वानरर्षभाः: O best of monkeys
• वानरर्षभाः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वानर + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): वानराणाम् ऋषभाः (bulls among monkeys); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रथमा (vocative sense)

• अनुज्ञाताः: permitted
• अनुज्ञाताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अनु + ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'you are permitted'

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया, एकवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'all (of you)'

• यथेष्टम्: as you wish
• यथेष्टम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + इष्ट (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
• Form: अव्ययीभाव-समास: यथा इष्टम् (as desired); अव्यय, क्रियाविशेषण

• प्रतिगच्छत: go back, depart
• प्रतिगच्छत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद

Context

"Bull among Vanaras! Since this work of the friend has been accomplished, you too have my permission to go where you will."

Characters & Entities

• Rāma
• Vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is gratitude and fairness: after receiving help, one honors autonomy—Rāma releases allies respectfully rather than binding them further.

What is the narrative situation?

With the mission completed, Rāma formally grants the Vānara forces permission to depart for their own homes.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s kṛtajñatā (thankfulness) and restraint—he does not exploit loyalty but concludes the alliance honorably.