पुष्पकविमान-प्रस्थानम्
The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
evam uktaḥ tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
vimānaṃ sūryasaṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||
tataḥ kāñana-citrāṅgaṃ vaidūrya-maṇi-vedikam |
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||
pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |
śobhitaṃ kāñanair harmyair hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||
prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |
ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||
yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyair muktā-rajata-śobhitaiḥ ||
talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaidūryaiś ca varāsanaiḥ |
mahārha-āstaraṇa-upetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||
ラーマがこのように告げると、羅刹の主ヴィビーシャナは、急ぎ、太陽のごとく輝くヴィマーナ(天翔る車)を召し寄せた。 するとその天車が現れた。車体は黄金の文様で飾られ、壇はヴァイドゥーリヤの宝石を嵌め、楼閣と小塔に囲まれて、四方に銀の光を放っていた。 淡く白い幡と旗で荘厳され、黄金の宮殿が美しく並び、金の蓮華の飾りを戴いていた。 細やかな鈴の網が散りばめられ、窓は真珠と宝玉で飾られ、周囲には鐘の列がめぐらされて、どこからも甘美な音が響いた。 工匠ヴィシュヴァカルマンの造りにして、その姿は須弥山の峰のごとくそびえ、広大な楼閣が真珠と銀の輝きに彩られていた。 床は水晶の模様で飾られ、勝れた座はヴァイドゥーリヤを嵌め、貴き敷物を備え、莫大な宝に満ちていた。
Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.
It highlights dharma as loyal, timely service to a righteous leader: Vibhīṣaṇa acts without delay, showing disciplined obedience aligned with Rāma’s just purpose.
Satya here is expressed as reliability and integrity in action: Vibhīṣaṇa’s prompt fulfillment of Rāma’s instruction demonstrates truthfulness as keeping one’s commitment in deed, not merely in speech.