Shloka 2

इन्द्रवरदानम् / Indra Grants Boons: Restoration of the Vanara Host

Devanagari script

अमोघंदर्शनंराम तवास्माकंनरर्षभ ।प्रीतियुक्ताःस्मतेनत्वंब्रूहियन्मनसेप्सितम् ।।।।

Transliteration

amoghaṃ darśanaṃ rāma tavāsmākaṃ nararṣabha | prīti-yuktāḥ sma tena tvaṃ brūhi yan manasepsitam ||

Translation

ラーマよ、人中の雄牛よ、汝の御出現はまことに霊験あらたかで吉祥である。われらは歓喜に満ちた。ゆえに、心に望むことを語り給え。

Word by Word

• अमोघम्: unfailing/wondrous
• अमोघम्: Pratipadya (प्रतिपाद्य/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: अमोघ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of दर्शनम्)

• दर्शनम्: sight/meeting
• दर्शनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राम: O Rama
• राम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• तव: your
• तव: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• अस्माकम्: of us/our
• अस्माकम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, बहुवचन

• नरर्षभ: O bull among men
• नरर्षभ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् ऋषभः), पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्रीतियुक्ताः: pleased/delighted
• प्रीतियुक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रीति + युक्त (कृदन्त; √युज् धातु)
• Form: तत्पुरुष (प्रीत्या युक्ताः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate adjective of implied ‘we’

• स्म: indeed/are
• स्म: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: भूतार्थ/स्मरणार्थक निपात; here with present sense for emphasis

• तेन: therefore
• तेन: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; causal/instrumental ‘therefore/by that’

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• ब्रूहि: tell/say
• ब्रूहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• यत्: whatever/that which
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of ब्रूहि

• मनसा: in (your) mind
• मनसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• ईप्सितम्: desired
• ईप्सितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ईप्सित (कृदन्त; √आप् धातु, desiderative √ईप्स्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘desired’ qualifying यत्

Context

"O Rama, a bull among men! Your sight was amazing, and we are happy. Please tell us the desire in your mind?"

Characters & Entities

• Rāma
• Indra (Mahendra/Sahasrākṣa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is humility and right use of divine favor: Indra invites Rāma to state a worthy intention, implying that boons should serve righteous ends rather than personal vanity.

What is the narrative situation?

After the great war, Indra appears before Rāma and expresses delight, prompting Rāma to ask for what he truly desires.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s restraint and discernment are implied—he is expected to choose a dhārmic request, not a self-centered one.