Shloka 27

दशरथदर्शनम् — Dasharatha’s Epiphany and Benedictions

Sarga 122

Devanagari script

तथेति स महाराजोराममुक्त्वाकृताञ्जलिम् ।लक्ष्मणं च परिष्वज्यपुनर्वाक्यमुवाच ह ।।।।

Transliteration

tatheti sa mahārājo rāmam uktvā kṛtāñjalim |

lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajya punar vākyam uvāca ha ||

Translation

「そのとおりに。」と偉大なる王は言い、合掌して立つラーマに語りかけ、ラクシュマナを抱きしめて、さらに言葉を続けた。

Word by Word

• तथा: so
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb: so/thus)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणार्थक-निपात

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• महाराजः: the great king
• महाराजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (अव्यय/उपसर्गवत्) + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (महान् राजा)

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• कृत-अञ्जलिम्: with joined palms
• कृत-अञ्जलिम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त, √कृ) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः द्वितीया-तत्पुरुषः (कृतः अञ्जलिः यस्य)

• लक्ष्मणम्: Lakshmana
• लक्ष्मणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• परिष्वज्य: having embraced
• परिष्वज्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + √स्वज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: again)

• वाक्यम्: words/speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• ह: indeed
• ह: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: स्मरण/वृत्तान्तसूचक-निपात (emphatic/itihāsa particle)

Context

The king (Dasharatha) saying 'so be it' and embracing Lakshmana again and saluting Rama spoke to Lakshmana as follows.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma expressed as respectful dialogue and affectionate reconciliation—authority responds to humility with acceptance and care.

What is the narrative situation?

Daśaratha accepts Rāma’s request and, embracing Lakṣmaṇa, continues speaking, marking a shift to further counsel.

Which character virtue is emphasized?

Humility in Rāma (joined palms) and paternal tenderness in Daśaratha (embrace), reinforcing dharmic family bonds.