Shloka 23
रावणवधः — The Slaying of Ravana
Brahmāstra Discharge
Devanagari script
तंदृष्टवापतितंभूमौहतशेषानिशाचराः ।हतनाधाभयत्रस्तास्सर्वतस्सम्प्रदुद्रुवुः ।।।।
Transliteration
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau hataśeṣā niśācarāḥ |
hatanāthā bhayatrastāḥ sarvatas sampradudruvuḥ ||
Translation
彼が地に倒れ伏すのを見て、残った夜行の者たちは――主を討たれて拠り所を失い――恐怖に駆られて四方へと逃げ散った。
Word by Word
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object of seeing)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund)
पतितम्fallen
पतितम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootपत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त/PPP; पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying तम्)
भूमौon the ground
भूमौ:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular)
हतशेषाःthe remaining survivors (after slaughter)
हतशेषाः:
कर्ता-विशेषणम् (Qualifier of niśācarāḥ)
TypeAdjective
Rootहत + शेष (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (हताः शेषाः येषाम्); पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; विशेषणम्
निशाचराःnight-rangers, rakshasas
निशाचराः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनिशा + चर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (निशायां चरन्ति); पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्
हतनाथाःwhose lord was slain
हतनाथाः:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootहत + नाथ (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (हतः नाथः येषाम्); पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; विशेषणम्
भयत्रस्ताःterrified by fear
भयत्रस्ताः:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootभय + त्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (भयेन त्रस्ताः); क्त/PPP; पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; विशेषणम्
सर्वतःin all directions
सर्वतः:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formदेश-वाचक-अव्ययम् (adverb: from all sides)
सम्प्रदुद्रुवुःran away, fled
सम्प्रदुद्रुवुः:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootसम्+प्र+द्रु (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः बहुवचनम्, परस्मैपदम् (3rd person plural perfect)
Context
Seeing their Lord killed and fallen on the ground, the leftover night rangers fled all over in fear.
Characters & Entities
R
RāvaṇaN
niśācarāḥ (rākṣasas)B
bhūmi (earth/ground)FAQs
When a cause is rooted in adharma, it lacks inner stability; once the unjust leader falls, the structure collapses into fear and flight.
The surviving rākṣasas see Rāvaṇa dead on the ground and scatter in terror.
The verse highlights the contrast between dharmic unity (on Rāma’s side) and fear-driven disintegration (on Rāvaṇa’s side).