Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 9›Shloka 5
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 5

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

Devanagari script

उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन्।आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्।।5.9.4।।चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च।परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः।।5.9.5।।

Transliteration

caturviṣāṇair dviradais triviṣāṇais tathaiva ca | parikṣiptam asambādhaṁ rakṣyamāṇam udāyudhaiḥ || 5.9.5 ||

Translation

そこは象たちに取り巻かれていた——四本の牙をもつもの、また三本の牙をもつもの、さらに他の象もいて——広々としていたが、武装した番兵により守られていた。

Word by Word
राक्षसीभिःby demonesses
राक्षसीभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराक्षसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
पत्नीभिःby wives
पत्नीभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
निवेशनम्palace/dwelling
निवेशनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिवेशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
आहृताभिःby (those) brought
आहृताभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootआ + हृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; विशेषणम् of राजकन्याभिः (princesses who were brought)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
विक्रम्यhaving conquered
विक्रम्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootवि + क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having conquered/overpowered’
राज-कन्याभिःby princesses
राज-कन्याभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + कन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः: राज्ञः कन्याः (princesses)
आवृतम्surrounded
आवृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ + वृत् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् of निवेशनम्
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; निवेशनम् इत्यस्य निर्देशः
नक्र-मकर-आकीर्णम्filled with crocodiles and sharks
नक्र-मकर-आकीर्णम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनक्र (प्रातिपदिक) + मकर (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—द्वन्द्वः: नक्राश्च मकराश्च (crocodiles and sharks) + आकीर्णम् (filled with)
तिमिङ्गिल-झष-आकुलम्teeming with whales and fish
तिमिङ्गिल-झष-आकुलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतिमिङ्गिल (प्रातिपदिक) + झष (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—द्वन्द्वः: तिमिङ्गिलाश्च झषाश्च (whales and fishes) + आकुलम् (teeming with)
वायु-वेग-समाधूतम्shaken by the force of the wind
वायु-वेग-समाधूतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक) + सम् + आ + धू (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः: वायोः वेगेन (by force of wind) सम्यक् आधूतम् (thoroughly shaken)
पन्नगैःby serpents
पन्नगैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपन्नग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक (comparative particle)
सागरम्ocean
सागरम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative; उपमान), एकवचन
Context

Searching the excellent residences of important demons, Hanuman finally reached the palace of the lord of ogres guarded by armed demons with elephants with two or three or four tusks.

Characters & Entities
R
Rāvaṇa’s palace (implied by rākṣasendra-niveśana context in the input block)
E
elephants (dvirada)

FAQs

Dharma is linked with rightful protection: guarding power is not wrong in itself, but the epic questions protection used to uphold adharma—true security must serve Satya and justice.

Hanumān reaches the heavily guarded royal residence area, noting the defensive ring of elephants and armed sentries.

Hanumān’s courage and strategic competence: he assesses formidable security without retreating from his righteous mission.

←Previous Verse
Next Verse→