Shloka 40

लाङ्गूलदाह-पर्यटनम्

The Burning Tail and the Parade through Laṅkā

Devanagari script

पुरद्वारं ततश्श्रीमान् शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।।5.53.40।।विभक्तरक्षस्सम्बाधमाससादानिलात्मजः।

Transliteration

puradvāraṁ tataḥ śrīmān śailaśṛṅgam ivonnatam || 5.53.40 ||

vibhaktarākṣaḥ-sambādham āsasāda anilātmajaḥ |

Translation

そのとき、風神の誉れ高き御子は、羅刹たちの密集を押し分け、山の峰のごとくそびえる城門へと到った。

Word by Word

• पुर-द्वारम्: city-gate
• पुर-द्वारम्: कर्म (Karma/Object of āsasāda)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरस्य द्वारम्)

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध (temporal/spatial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) 'then/from there'

• श्रीमान्: illustrious
• श्रीमान्: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• शैल-शृङ्गम्: a mountain-peak
• शैल-शृङ्गम्: उपमान (Upamāna/comparator)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शैलस्य शृङ्गम्)

• इव: like
• इव: उपमा-चिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• उन्नतम्: lofty
• उन्नतम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उत् + नम् (धातु) / उन्नत (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त/विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'lofty/raised' qualifying puradvāram

• विभक्त-रक्षः-सम्बाधम्: cleared of demon-crowding
• विभक्त-रक्षः-सम्बाधम्: कर्म-विशेषण (qualifier of puradvāram)
• Type: Adjective
• Root: विभक्त (कृदन्त; वि+भज् धातु) + रक्षस् (प्रातिपदिक) + सम्बाध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: रक्षसां सम्बाधः (crowding of demons) तद् विभक्तम् (separated/cleared)

• आससाद: reached
• आससाद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

• अनिल-आत्मजः: son of the Wind-god
• अनिल-आत्मजः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अनिल (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनिलस्य आत्मजः)

Context

Then the illustrious Hanuman reached the entrance of the lofty city, which was like the peak of a mountain and turned away the demons.

Characters & Entities

• Hanumān (Anilātmaja)
• Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is expressed as courageous perseverance in righteous service: Hanumān advances despite obstruction, prioritizing mission over fear or pain.

What is the narrative situation?

Hanumān, still with his tail aflame, breaks through the rākṣasa crowd and arrives at the main gate area of Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Fearlessness and steadfast duty (kartavya-niṣṭhā): he does not retreat when surrounded.