Shloka 23
लाङ्गूलदाह-पर्यटनम्
The Burning Tail and the Parade through Laṅkā
Devanagari script
स्त्रीबालवृद्धाः निर्जग्मुस्तत्र तत्र कुतूहलात्।।5.53.23।।तं प्रदीपितलाङ्गूलं हनुमन्तं दिदृक्षवः।
Transliteration
strī-bāla-vṛddhāḥ nirjagmus tatra tatra kutūhalāt | taṃ pradīpita-lāṅgūlaṃ hanumantaṃ didṛkṣavaḥ ||5.53.23||
Translation
好奇心に駆られて、女たちも子どもも老人もあちこちから出て来て、燃えさかる尾を持つハヌマーンを見ようとした。
Word by Word
स्त्री-बाल-वृद्धाःwomen, children, and the aged
स्त्री-बाल-वृद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + बाल (प्रातिपदिक) + वृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; द्वन्द्वसमासः (समाहार/इतरेतर—समूहवाचक)
निर्जग्मुःwent out / came forth
निर्जग्मुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः ‘निर्’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
तत्रhere and there
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्त-देशवाचक क्रियाविशेषण
कुतूहलात्out of curiosity
कुतूहलात्:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeNoun
Rootकुतूहल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
प्रदीपित-लाङ्गूलम्having a kindled/blazing tail
प्रदीपित-लाङ्गूलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र-दीप् (धातु) + लाङ्गूल (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle) ‘प्रदीपित’ + तत्पुरुषसमासः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तम्/हनुमन्तम्’ इत्यस्य विशेषणम्
हनुमन्तम्Hanuman
हनुमन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
दिदृक्षवःdesirous to see
दिदृक्षवः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदृश् (धातु)
Formकृदन्त (सन्-अर्थे इच्छार्थक, ‘दिदृक्षु’ = to wish to see); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृविशेषणम् (स्त्रीबालवृद्धाः)
Context
With eagerness to have a glance at Hanuman's blazing tail, women, children and the aged here and there came out of eagerness to see him.
Characters & Entities
H
HanumānFAQs
The verse cautions that curiosity can normalize cruelty; dharma encourages compassion and restraint when witnessing another’s suffering.
As Hanumān is paraded with his tail on fire, civilians come out to watch the spectacle.
Hanumān’s forbearance (kṣamā) amid public harassment.