Shloka 15
अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)
Sundarakāṇḍa Sarga 47
Devanagari script
स तै श्शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः।नवोदितादित्यनिभ श्शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः।।5.47.15।।
Transliteration
sa taiḥ śśarair mūrdhni samaṁ nipātitaiḥ kṣarann asṛg-digdha-vivṛtta-locanaḥ |
navoditāditya-nibhaḥ śarāṁśumān vyarājatāditya ivāṁśumālikaḥ || 5.47.15 ||
Translation
その矢が一度に頭上へと落ち、血は流れ、眼は赤く染まった。されど矢は光の筋のように輝き、彼は新たに昇る太陽のごとく、光の花鬘を戴いて照り映えた。
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular)
तैःby those
तैः:
करणम् (instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, instrumental plural)
शरैःby arrows
शरैः:
करणम् (instrument)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, instrumental plural)
मूर्ध्निon the head
मूर्ध्नि:
अधिकरणम् (locus)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, locative singular)
समम्simultaneously / together
समम्:
क्रियाविशेषणम् (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (indeclinable; adverb)
निपातितैःshot/caused to fall (i.e., discharged)
निपातितैः:
करण-विशेषणम् (qualifier of instrument)
TypeAdjective
Rootनि + पत् (धातु) → निपातित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (past passive participle; masculine instrumental plural), शरैः इति विशेषणम्
क्षरन्flowing / dripping
क्षरन्:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootक्षर् (धातु) → क्षरन्त् (शतृ-प्रत्यय)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययान्तः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (present active participle; masculine nominative singular), सः इति विशेषणम्
असृक्blood
असृक्:
कर्म (object of participle क्षरन्)
TypeNoun
Rootअसृज्/असृक् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (neuter, accusative singular)
दिग्धsmeared / wetted
दिग्ध:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier within compound)
TypeAdjective
Rootदिह् (धातु) → दिग्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (past passive participle; masculine nominative singular), लोचनः इति विशेषणम्
विवृत्तopened wide / turned (wide)
विवृत्त:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier within compound)
TypeAdjective
Rootवि + वृत् (धातु) → विवृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (past passive participle; masculine nominative singular), लोचनः इति विशेषणम्
लोचनः(having) eyes
लोचनः:
कर्ता-विशेष्य (head noun within compound)
TypeNoun
Rootलोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular)
असृग्दिग्धविवृत्तलोचनःwhose eyes were smeared with flowing blood and wide-open
असृग्दिग्धविवृत्तलोचनः:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअसृक् + दिग्ध + विवृत्त + लोचन (समास)
Formतत्पुरुष-समासः (विशेषण-प्रधानः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular), सः इति विशेषणम्; विग्रहः: असृजा दिग्धानि विवृत्तानि लोचनानि यस्य सः (eyes smeared with blood and wide-open)
नवोदितnewly risen
नवोदित:
उपमान-विशेषणम् (qualifier within simile base)
TypeAdjective
Rootनव + उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयार्थे विशेषणम्; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular), आदित्य इति विशेषणम्
आदित्यsun
आदित्य:
उपमान (standard of comparison)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular)
निभःresembling / like
निभः:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनिभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular), सः इति विशेषणम्; अर्थे: सदृशः (similar to)
नवोदितादित्यनिभःlike the newly risen sun
नवोदितादित्यनिभः:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनवोदित + आदित्य + निभ (समास)
Formतत्पुरुष-समासः (उपमान-निर्देशः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular), सः इति विशेषणम्; विग्रहः: नवोदितस्य आदित्यस्य निभः (like the newly risen sun)
शरarrows
शर:
सम्बन्ध/उपादान (relation within compound)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, nominative plural)
अंशुमान्possessing rays / radiant
अंशुमान्:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअंशु + मतुप् (प्रातिपदिक)
Formमतुप्-प्रत्ययान्त विशेषणम्; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular), सः इति विशेषणम्
शरांशुमान्having arrows as rays
शरांशुमान्:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootशर + अंशुमान् (समास)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular), सः इति विशेषणम्; विग्रहः: शराः एव अंशवः यस्य / शररूप-अंशुभिः युक्तः (having arrows as rays)
व्याराजतshone / glowed
व्याराजत:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootवि + राज् (धातु)
Formलङ्-लकारः (imperfect/past); प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (3rd person singular, past)
आदित्यःthe sun
आदित्यः:
उपमान (standard of comparison)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular)
इवlike / as
इव:
उपमा-सूचक (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्ययम् (indeclinable particle of comparison)
अंशुमालिकःgarlanded with rays / ray-wreathed
अंशुमालिकः:
उपमान-विशेषणम् (qualifier of standard of comparison)
TypeAdjective
Rootअंशु + मालिन् (प्रातिपदिक)
Formमालिन्-प्रत्ययान्त विशेषणम्; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine nominative singular), आदित्यः इति विशेषणम्/उपमान-विशेषणम्
Context
With the three arrows shot on his forehead simultaneously his eyes were drenched with flowing blood and with arrows shining like rays he appeared like the rising Sun, garlanded by glowing rays.
Characters & Entities
H
HanumānĀ
Āditya (Sun)FAQs
Steadfastness in righteous purpose: even when wounded, one does not abandon duty. Hanumān’s endurance serves the dharmic mission of serving Rāma and seeking Sītā.
After being struck by three arrows, Hanumān bleeds but remains radiant and unshaken, compared to the rising sun.
Kṣamā/forbearance and vīrya—endurance and unbroken spirit under injury.