Shloka 12

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

Devanagari script

स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डल स्समाससादाऽशुपराक्रमः कपिम्।तयोर्बभूवाप्रतिमस्समागम स्सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः।।5.47.12।।

Transliteration

sa hema-niṣkāṅgada-cāru-kuṇḍalaḥ samāsasādāśu-parākramaḥ kapim |

tayor babhūvāpratimaḥ samāgamaḥ surāsurāṇām api sambhrama-pradaḥ || 5.47.12 ||

Translation

黄金の飾り――腕輪と麗しい耳飾り――を身にまとい、武勇すばやきアクシャは猿へと突進した。両者の邂逅は比類なき激突となり、神々とアスラさえ戦慄させた。

Word by Word

• सः: he / that (person)
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun), nominative singular masculine

• हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः: wearing golden niṣkas/armlets and lovely earrings
• हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: हेम + निष्क + अङ्गद + चारु + कुण्डल (प्रातिपदिक-समाहारः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (adjective) कर्तरि; समासः बहुपद-तत्पुरुषः (उपपद/षष्ठी-तत्पुरुष-प्रायः) — 'हेम(मय)निष्क-अङ्गद-चारु-कुण्डल' इति भूषणविशेषणम्

• समाससाद: reached / approached
• समाससाद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + सद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; धातुः सद् (to sit/approach) उपसर्गः सम्+आ; अर्थे 'समुपगच्छति/प्राप्नोति'

• आशुपराक्रमः: swift in valor / energetic hero
• आशुपराक्रमः: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: आशु + पराक्रम (प्रातिपदिक-समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; कर्मधारयः—आशुः पराक्रमः यस्य/आशु-पराक्रमः (swift/impetuous in prowess)

• कपिम्: the monkey (Hanuman)
• कपिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; accusative singular masculine

• तयोः: of the two / between the two
• तयोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), द्विवचनम्; सर्वनाम; genitive dual

• बभूव: became / was
• बभूव: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; धातुः भू (to be/become)

• अप्रतिमः: matchless / incomparable
• अप्रतिमः: विशेषणम् (समागमस्य)
• Type: Adjective
• Root: अ- + प्रतिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; नञ्-तत्पुरुष-निर्मित-प्रातिपदिकम् (a-pratima = incomparable)

• समागमः: encounter / combat / meeting
• समागमः: कर्ता (बभूव इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सम् + आ + गम् (धातु) → समागम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता/विषय), एकवचनम्; भाववाचक-नाम (meeting/encounter)

• सुरासुराणाम्: of gods and demons
• सुरासुराणाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: सुर + असुर (प्रातिपदिक-समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), बहुवचनम्; द्वन्द्व-समासः (इतरेतर-द्वन्द्वः) ‘सुराश्च असुराश्च’; genitive plural

• अपि: even / also
• अपि: सम्बन्ध-निपातः
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (particle) — 'even/also'

• सम्भ्रमप्रदः: causing excitement / producing astonishment
• सम्भ्रमप्रदः: विशेषणम् (समागमस्य)
• Type: Adjective
• Root: सम्भ्रम + प्रद (प्रातिपदिक-समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (समागमस्य); उपपद-तत्पुरुषः—सम्भ्रमं प्रददाति इति (giver/producer of excitement/astonishment)

Context

Adorned with armlets studded with golden coins and lovely ear-rings Aksha advanced instantaneously to meet the monkey. Their matchless combat excuitement and enthusiasm even among gods and demons.

Characters & Entities

• Akṣa (Akṣa-kumāra)
• Hanumān
• Sura
• Asura

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is framed as kṣātra-dharma: meeting a challenge directly with courage. Yet the epic context reminds that heroism gains true worth when aligned with righteousness.

What is the narrative situation?

Akṣa swiftly advances to engage Hanumān; the battle is portrayed as extraordinary, drawing cosmic attention.

Which character virtue is emphasized?

Valor and fearlessness—swift, decisive engagement in combat.