Shloka 12
अभिज्ञानदानम् / The Gift of Recognition
Sita’s Token and Resolve
Devanagari script
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्।अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः।।5.40.12।।
Transliteration
vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśru bhāṣitam | athābravīn mahātejā hanumān mārutātmajaḥ ||
Translation
ヴァイデーヒーの哀れみ深い、涙を伴う言葉を聞くと、光り輝くハヌマーン——風の子——はそのとき答えた。
Word by Word
वैदेह्याःof Vaidehi (Sita)
वैदेह्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Feminine, Genitive, Singular)
वचनम्speech, words
वचनम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
करुणम्piteous
करुणम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकरुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with वचनम्)
साश्रुwith tears
साश्रु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस-अश्रु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with वचनम्); तत्पुरुषः (अश्रुभिः सह)
भाषितम्spoken
भाषितम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootभाष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used adjectivally); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with वचनम्)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse link)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक अव्यय (then)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महातेजाःgreatly radiant
महातेजाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा-तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); कर्मधारयः (महत् तेजः यस्य)
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
मारुतात्मजःson of the Wind-god
मारुतात्मजः:
कर्ता (Apposition)
TypeNoun
Rootमारुत-आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (मारुतस्य आत्मजः)
Context
Hearing the words of Sita who was weeping piteously, brilliant Hanuman said this:
Characters & Entities
S
Sītā (Vaidehī)H
HanumānFAQs
Dharma as compassionate duty: Hanumān responds responsibly to suffering, offering steadiness and truthful reassurance rather than panic.
After Sītā’s tearful speech, Hanumān begins his consoling reply.
Karunā (compassion) joined with courage and clarity in speech.