Shloka 14

सुन्‍दरकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः

Hanuman’s Sweet Address to Sita and Sita’s Recognition

Devanagari script

अहं सम्पातिवचनाच्छतयोजनमायतम्।।।।अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः सागरं वेगवान्प्लुतः।

Transliteration

ahaṃ sampātivacanāc chatayojanam āyatam |

asyā hetor viśālākṣyāḥ sāgaraṃ vegavān plutaḥ ||

Translation

サンパーティの言葉に導かれ、あの大きな瞳の御方のために、百ヨージャナに及ぶ大海を私は疾く跳び越えた。

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• सम्पाति-वचनात्: from Sampati's words
• सम्पाति-वचनात्: अपादान (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: सम्पाति (प्रातिपदिक/नाम) + वचन (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; तत्पुरुष-समास (सम्पातेः वचनम्)

• शत-योजनम्: a hundred yojanas
• शत-योजनम्: कर्म (Measure/extent)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; द्विगु-समास (शतं योजनानि = a hundred yojanas)

• आयतम्: wide/extended
• आयतम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आयत (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; शतयोजनम् इति विशेषण

• अस्याः: of her
• अस्याः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• हेतोः: for the sake/cause
• हेतोः: सम्प्रदान (Purpose/for the sake of)
• Type: Noun
• Root: हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन, पुंलिङ्ग; अर्थे 'for the sake of' (genitive of purpose)

• विशाल-अक्ष्याः: of the large-eyed (lady)
• विशाल-अक्ष्याः: सम्बन्ध (Genitive; qualifying 'asyāḥ')
• Type: Adjective
• Root: विशाल (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; बहुव्रीहि-समास (विशालाक्षी = one whose eyes are large)

• सागरम्: the ocean
• सागरम्: कर्म (Object/goal of plutaḥ)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग

• वेगवान्: swift
• वेगवान्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वेगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; अहम् इति विशेषण

• प्लुतः: leaped across
• प्लुतः: क्रिया (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: √प्लु (धातु)
• Form: कृदन्त: क्त-प्रत्यय, प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; 'leaped/crossed by leaping'

Context

"Surely I have seen here a lady of similar body, of similar complexion, of similar glow and beauty as described by Rama".

Characters & Entities

• Hanumān
• Sampāti
• ocean (Sāgara)
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is selfless service (sevā): Hanumān risks and exerts himself solely for Sītā’s cause and Rāma’s truth.

What is the narrative situation?

Hanumān explains how he crossed the ocean to reach Laṅkā, acting on Sampāti’s information.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s courage, speed, and mission-focused devotion.