Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 1›Shloka 53
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 53

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत्।द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।।।।ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः।

Transliteration

laghutvenopapannaṃ tad vicitraṃ sāgare 'patat |

drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam ||

tārācitam ivākāśaṃ prababhau sa mahārṇavaḥ ||

Translation

軽やかにして色とりどりの木々の花は、猿の疾走が起こした風にあおられて海へと降りそそいだ。大海は星を散りばめた空のように輝いた。

Word by Word
लघुत्वेनby lightness
लघुत्वेन:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootलघुत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
उपपन्नम्arisen, come about
उपपन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपद् (धातु) → उपपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; उपसर्गः—उप
तत्that (mass of flowers)
तत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
विचित्रम्variegated, colorful
विचित्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
सागरेin the ocean
सागरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
अपतत्fell
अपतत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
द्रुमाणाम्of the trees
द्रुमाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Source-Possessor)
TypeNoun
Rootद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
विविधम्various
विविधम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
पुष्पम्flowers (mass of blossoms)
पुष्पम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समष्टि-प्रयोगः (collective)
कपि-वायु-समीरितम्driven by the wind (from the monkey’s motion)
कपि-वायु-समीरितम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकपि (प्रातिपदिक) + वायु (प्रातिपदिक) + समीरित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP; √ईर्/समीर्)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (कपिवायुनाऽ समीरितम् = driven by the wind caused by the monkey)
तारा-अचितम्filled with stars
तारा-अचितम्:
Upamana (उपमान)
TypeAdjective
Rootतारा (प्रातिपदिक) + अचित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP; √चि)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (ताराभिः अचितम् = filled with stars)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्ययम्
आकाशम्the sky
आकाशम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमानम्
प्रबभौshone forth
प्रबभौ:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; उपसर्गः—प्र
सःthat (ocean)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
महा-अर्णवःthe great ocean
महा-अर्णवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (great ocean)
Context

Driven by the wind caused by Hanuman's speed a variety of flowers fell into the ocean because of their light weight and the ocean looked colourful and bright like the star-spangled sky.

Characters & Entities
H
Hanumān
O
ocean (mahārṇava/sāgara)
F
flowers
S
stars
S
sky

FAQs

Dharma is the harmonizing effect of righteous action: even disruptive force (wind, falling flowers) is rendered into beauty when driven by a truthful, duty-bound purpose.

Flowers swept up by Hanumān’s passage scatter over the ocean, making its surface appear like a starry sky.

Purposeful vigor (vīrya) aligned with satya—power that serves a truthful mission becomes auspicious rather than chaotic.

←Previous Verse
Next Verse→