Shloka 15

उद्योगप्रवर्तनम्

Mobilization and Counsel on Kingship

Devanagari script

स तं देशमनुप्राप्य श्रेष्ठं रामनिषेवितम्।।4.38.15।।अवातरन्महातेजा श्शिबिकायास्सलक्ष्मणः।

Transliteration

sa taṃ deśam anuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam | avātaran mahātejāḥ śibikāyāḥ sa-lakṣmaṇaḥ ||

Translation

ラーマの憩う最勝の地に到り、光輝あるスグリーヴァはラクシュマナとともに輿から降り立った。

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)

• तम्: that
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• देशम्: place, region
• देशम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

• अनुप्राप्य: having reached
• अनुप्राप्य: क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: अनु-√प्राप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया (having done earlier)

• श्रेष्ठम्: excellent, best
• श्रेष्ठम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier) देशम् प्रति

• रामनिषेवितम्: frequented/inhabited by Rama
• रामनिषेवितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: राम + नि-√सेव् (धातु) → निषेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: रामेण निषेवितम् = frequented/inhabited by Rama)

• अवातरन्: (they) descended
• अवातरन्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अव-√तॄ (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• महातेजाः: the mighty/brilliant one
• महातेजाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: महत् + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; कर्मधारय-समासः (महान् तेजः यस्य सः)

• शिबिकायाः: from the palanquin
• शिबिकायाः: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: शिबिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचनम्

• सलक्ष्मणः: together with Lakshmana
• सलक्ष्मणः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: स (सह-अर्थक उपसर्ग/अव्यय) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; अव्ययीभावः (स + लक्ष्मणः = with Lakshmana)

Context

Having reached the place where Rama lived, brilliant Sugriva along with Lakshmana descended from the palanquin.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma appears as proper conduct and respect in meeting a righteous ally: Sugrīva approaches Rāma’s abode and dismounts, indicating decorum and readiness for a respectful audience.

What is the narrative situation?

Sugrīva arrives at Rāma’s location and descends from his palanquin, with Lakṣmaṇa present.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s courtesy and political tact in approaching Rāma formally.