Sarga 57

Verse 1

ततस्सन्तप्तहृदय: स्मरन्निग्रहमात्मन:। विनिश्श्वस्य विनिश्श्वस्य कृतवैरो महत्मना।।1.57.1।।स दक्षिणां दिशं गत्वा महिष्या सह राघव ।तताप परमं घोरं विश्वामित्रो महत्तप:।।1.57.2।। फलमूलाशनो दान्तश्चकार सुमहत्तप:।

その後、己の屈辱を思い起こして胸を焦がし、幾度も幾度も嘆息しつつ、ヴィシュヴァーミトラは大徳ヴァシシュタに対する怨みを抱き、苦行（タパス）を求めて背を向けた。

Verse 2

ततस्सन्तप्तहृदय: स्मरन्निग्रहमात्मन:। विनिश्श्वस्य विनिश्श्वस्य कृतवैरो महत्मना।।1.57.1।।स दक्षिणां दिशं गत्वा महिष्या सह राघव ।तताप परमं घोरं विश्वामित्रो महत्तप:।।1.57.2।। फलमूलाशनो दान्तश्चकार सुमहत्तप:।

そののち彼は、自らの屈辱を思い起こして胸を焦がし、幾度も幾度も嘆息した——大いなる魂の者に怨みを招いてしまったからである。ラाघヴァよ、ヴィシュヴァーミトラは正妃を伴い南へ赴いた。そこで彼はきわめて恐ろしいタパスを修し、果実と根を食として、諸感官を制し、最も厳しい苦行を成し遂げた。

Verse 3

अथास्य जज्ञिरे पुत्रास्सत्यधर्मपरायणा:।हविष्यन्दो मधुष्यन्दो दृढनेत्रो महारथ:।।1.57.3।।

そののち、真実とダルマに専心する子らが彼に生まれた。ハヴィシュヤンダ、マドゥシュヤンダ、ドリダネートラ、そしてマハーラタである。

Verse 4

पूर्णे वर्षसहस्रे तु ब्रह्मा लोकपितामह:।अब्रवीन्मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम्।।1.57.4।।

千年が満ちたとき、諸世界の祖父なる梵天は、苦行を財とするヴィシュヴァーミトラに、やさしく甘美な言葉をかけた。

Verse 5

चिता राजर्षिलोकास्ते तपसा कुशिकात्मज।अनेन तपसा त्वां तु राजर्षिरिति विद्महे।।1.57.5।।

クシカの子よ、汝はタパスによって王仙たちの世界を得た。まさにこの苦行ゆえに、われらは汝をラージャルシと知る。

Verse 6

एवमुक्त्वा महातेजा जगाम सह दैवतै:।त्रिविष्टपं ब्रह्मलोकं लोकानां परमेश्वर:।।1.57.6।।

そう言い終えると、大いなる光輝を放つ諸世界の主は、神々とともに去り、トリヴィシュタパ、すなわちブラフマローカへ帰還した。

Verse 7

विश्वामित्रोऽपि तच्छ्रुत्वा ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुख:।दु:खेन महताऽऽविष्टस्समन्युरिदमब्रवीत् ।।1.57.7।।

その言葉を聞くと、ヴィシュヴァーミトラは恥じて少し顔を伏せ、深い悲しみに沈み、怒りに駆られて次のように語った。

Verse 8

तपश्च सुमहत्तप्तं राजर्षिरिति मां विदु:।देवास्सर्षिगणास्सर्वे नास्ति मन्ये तप:फलम्।।1.57.8।।

「われはきわめて大いなるタパスを修した。されど神々もリシの群れも、われをただラージャルシとしか知らぬ。わが苦行には果がないのだろう。」

Verse 9

इति निश्चित्य मनसा भूय एव महातपा:।तपश्चकार काकुत्स्थ परमं परमात्मवान्।।1.57.9।।

かく心に固く定めて、その大苦行者は――カクッツタの末裔よ――霊魂堅固に、ふたたび最上の苦行を修した。

Verse 10

एतस्मिन्नेव काले तु सत्यवादी जितेन्द्रिय:।त्रिशङ्कुरिति विख्यात इक्ष्वाकुकुलवर्धन:।।1.57.10।।

まさにその頃、トリシャンクと名高い王がいた。彼はイクシュヴァーク族を栄えさせ、言葉に真実を宿し、感官をよく制する者であった。

Verse 11

तस्य बुद्धिस्समुत्पन्ना यजेयमिति राघव ।गच्छेयं स्वशरीरेण देवानां परमां गतिम्।।1.57.11।।

ラाघァヴァよ、彼のうちにこうした思いが起こった。「我はヤジュニャ（祭祀）を執り行い、この身のままにデーヴァたちの至高の境地へ到ろう。」

Verse 12

स वसिष्ठं समाहूय कथयामास चिन्तितम्।अशक्यमिति चाप्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना।।1.57.12।।

彼はヴァシシュタを招いて思い定めたことを語ったが、大徳ヴァシシュタは「それは成し得ぬ」と告げた。

Verse 13

प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन स ययौदक्षिणां दिशम्। ततस्तत्कर्मसिद्ध्यर्थं पुत्रां स्तस्य गतो नृप:।।1.57.13।।

ヴァシシュタに退けられた王は南の方角へと赴き、ついでその企てを成就させんとして、ヴァシシュタの御子らのもとへ向かった。

Verse 14

वासिष्ठा दीर्घतपसस्तपो यत्र हि तेपिरे।त्रिशंङ्कुस्सुमहातेजा श्शतं परमभास्वरम्।।1.57.14।।वसिष्ठपुत्रान् ददृशे तप्यमानान् यशस्विन:।

大いなる光輝を具えたトリシャンクは、ヴァシシュタの御子らが久しく苦行（タパス）を修めた場所に至り、そこで名高く輝けるヴァシシュタの御子ら—百人の聖仙—が修行に励む姿を見た。

Verse 15

सोऽभिगम्य महात्मनस्सर्वानेव गुरोस्सुतान्।।1.57.15।।अभिवाद्यानुपूर्व्येण ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुख:।अब्रवीत्सुमहाभगान्सर्वानेव कृताञ्जलि:।।1.57.16।।

彼は師の御子らという大いなる魂の聖者たちすべてに近づき、順に礼拝して敬意を捧げた。やがて恥じらいを帯び、顔を少し伏せ、合掌して、幸い多きその仙人たちに語りかけた。

Verse 16

सोऽभिगम्य महात्मनस्सर्वानेव गुरोस्सुतान्।।1.57.15।।अभिवाद्यानुपूर्व्येण ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुख:।अब्रवीत्सुमहाभगान्सर्वानेव कृताञ्जलि:।।1.57.16।।

年長の順に敬礼し、慎み深く少しうつむいて、彼は合掌して、そのすべての大いなる尊者たちに語りかけた。

Verse 17

शरणं व: प्रपद्येऽहं शरण्यान् शरणागत:।प्रत्याख्यातोऽस्मि भद्रं वो वसिष्ठेन महात्मना।।1.57.17।।

我は汝らに帰依いたします。汝らは帰依する者の守護者。どうか安寧あれ。大いなる魂のヴァシシュタに、私は退けられました。

Verse 18

यष्टुकामो महायज्ञं तदनुज्ञातुमर्हथ।गुरुपुत्रानहं सर्वान्नमस्कृत्य प्रसादये।।1.57.18।।

私は大いなる祭祀（ヤジュニャ）を執り行いたいのです。どうかその許しをお与えください。師の御子らである汝らすべてに礼拝し、私は御慈悲とご承認を願い求めます。

Verse 19

शिरसा प्रणतो याचे ब्राह्मणान् तपसि स्थितान्।ते मां भवन्तस्सिद्ध्यर्थं याजयन्तु समाहिता:।।1.57.19।।सशरीरो यथाऽहं हि देवलोकमवाप्नुयाम्।

頭を垂れてお願い申し上げます、苦行（タパス）に堅く住するバラモンの方々よ。心を一つにして、我が目的成就のためのヤジュニャ（祭祀）を執り行うようお導きください——この身のままにデーヴァの世界に到らんがために。

Verse 20

प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन गतिमन्यां तपोधना:।।1.57.20।।गुरुपुत्रानृते सर्वान्नाहं पश्यामि काञ्चन।

ヴァシシュタに退けられた今、タパスを財とする汝よ、我には他の道がまったく見えぬ——ただ師の子らを除いては。

Verse 21

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधा: परमा गति:।।1.57.21।।पुरोधसस्तु विद्वांसस्तारयन्ति सदा नृपान्।तस्मादनन्तरं सर्वे भवन्तो दैवतं मम।।1.57.22।।

イクシュヴァークのすべての王にとって、王家の祭司（プurohita）は最高の帰依処である。博識の師は常に王たちを（福徳と正道へ）渡らせ導く。ゆえに、彼ののちには、汝らすべてが我にとってまさに神々である。