Ramayana — Bala Kanda, Sarga 33, Shloka 23
Devanagari script
स्पृष्टमात्रे तत: पाणौ विकुब्जा विगतज्वरा:।युक्ता: परमया लक्ष्म्या बभु: कन्याशतं तदा।।1.33.23।।ृ32
Transliteration
spṛṣṭamātre tataḥ pāṇau vikubjā vigatajvarāḥ |
yuktāḥ paramayā lakṣmyā babhūḥ kanyāśataṁ tadā ||1.33.23||
Translation
その手が触れただけで、曲がっていた者たちは病苦と熱から解き放たれ、百人の乙女はその時、至上の美と吉祥に満ちた。
Word by Word
स्पृष्टमात्रेat the mere touch
स्पृष्टमात्रे:
अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
TypeNoun
Rootस्पृष्ट (√स्पृश् धातु; क्त-प्रत्यय) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (स्पृष्टस्य मात्रम्)
ततःthereafter
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Adverbial sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
पाणौin/on the hand
पाणौ:
अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन
विकुब्जाःfree from hunchback (straight-bodied)
विकुब्जाः:
कर्ता (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootवि + कुब्ज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying the girls)
विगतज्वराःfree from fever/anguish
विगतज्वराः:
कर्ता (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootविगत (वि+√गम् धातु; क्त) + ज्वर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (विगतः ज्वरः यस्याः)
युक्ताःendowed
युक्ताः:
कर्ता (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootयुक्त (√युज् धातु; क्त-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्
परमयाwith supreme
परमया:
करण (करणम्/Instrument)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषणम् (लक्ष्म्याः)
लक्ष्म्याsplendour/fortune
लक्ष्म्या:
करण (करणम्/Instrument)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
बभुःbecame/were
बभुः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
कन्याशतम्a hundred maidens
कन्याशतम्:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कन्यानां शतम्)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
Context
Thereafter, with the mere touch of his hand, the hundred daughters were cured of their hump- back and freed from anguish. They assumed great beauty.
Characters & Entities
B
BrahmadattaK
Kūśanābha’s daughters (hundred)FAQs
Dharma restores wholeness: rightful union and righteous influence are depicted as removing affliction and bringing auspiciousness.
At the marriage moment, the daughters are miraculously relieved of the deformity and suffering inflicted earlier.
Brahmadatta’s auspiciousness and beneficent presence—power that heals rather than harms.