Ramayana — Bala Kanda, Sarga 3, Shloka 1

तृतीयः सर्गः (Bālakāṇḍa 3): Vālmīki’s Yogic Verification and the Epic Synopsis

Devanagari script

श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मात्मा धर्मसंहितम् ।व्यक्तमन्वेषते भूयो यद्वृत्तं तस्य धीमत: ।।।।

Transliteration

śrutvā vastu samagraṃ tad dharmātmā dharmasaṃhitam |

vyaktam anveṣate bhūyo yad vṛttaṃ tasya dhīmataḥ ||1.3.1||

Translation

賢者より、ダルマに織りなされた全き物語を聞き終えると、法を体するヴァールミーキは、ラーマの生涯の歩みをなお一層明らかに求めて探り始めた。

Word by Word

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु; कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund): ‘having heard’

• वस्तु: the matter/story
• वस्तु: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वस्तु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समग्रम्: entire/complete
• समग्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: समग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (qualifying वस्तु)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (qualifying वस्तु)

• धर्मात्मा: the righteous one
• धर्मात्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: ‘धर्मः आत्मा यस्य’ (one whose nature is dharma)

• धर्मसंहितम्: in accordance with dharma
• धर्मसंहितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + संहित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (qualifying वस्तु); समासः तत्पुरुषः: धर्मेण संहितम्/धर्मसम्बद्धम् (endowed with dharma)

• व्यक्तम्: clearly
• व्यक्तम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: व्यक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषण (accusative used adverbially): clearly/distinctly

• अन्वेषते: searches/investigates
• अन्वेषते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + इष्/एष् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भूयः: further/more
• भूयः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय)
• Form: अव्यय (पुनः/अधिकम्: further/again)

• यत्: which/whatever
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (qualifying वृत्तम्)

• वृत्तम्: history/occurrence
• वृत्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्य: of him/that (Rāma)
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• धीमतः: of the intelligent one
• धीमतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (qualifying तस्य)

Context

Hearing the entire story of Rama from the intellecual Narada, the righteous (Valmiki) sought to know clearly more about the history of Rama endowed with wisdom.

Characters & Entities

• Vālmīki
• Nārada
• Rāma
• Dharma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes intellectual integrity: one should not be satisfied with partial knowledge; a truthful account (itihāsa) requires careful, clear inquiry.

What is the narrative situation?

After Nārada gives a concise overview of Rāma’s story, Vālmīki resolves to learn the details more distinctly.

Which character virtue is emphasized?

Truth-seeking discernment—Vālmīki’s commitment to clarity and completeness before composing the epic.