Ramayana — Bala Kanda, Sarga 26, Shloka 9

ताटकावधः

The Slaying of Tāṭakā

Devanagari script

तां दृष्ट्वा राघव: क्रुद्धां विकृतां विकृताननाम्।प्रमाणेनातिवृद्धां च लक्ष्मणं सोऽभ्यभाषत।।1.26.9।।

Transliteration

tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ kruddhāṃ vikṛtāṃ vikṛtānanām |

pramāṇenātivṛddhāṃ ca lakṣmaṇaṃ so ’bhyabhāṣata ||1.26.9||

Translation

怒り狂い、醜く歪み、顔貌もねじれ、丈も並外れて大きい彼女を見て、ラाघヴァはラクシュマナに語りかけた。

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Object of दृष्ट्वा)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), ‘having seen’

• राघवः: Rāghava (Rāma)
• राघवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• क्रुद्धाम्: angry
• क्रुद्धाम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध (प्रातिपदिक; √क्रुध् क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ताम्

• विकृताम्: deformed
• विकृताम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विकृत (प्रातिपदिक; √कृ क्त with वि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ताम्

• विकृताननाम्: having a distorted face
• विकृताननाम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विकृत + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘विकृतम् आननं यस्याः सा’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ताम्

• प्रमाणेन: in size/measure
• प्रमाणेन: करण (Instrument/measure)
• Type: Noun
• Root: प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषण-भावे (instrumental of measure)

• अतिवृद्धाम्: overgrown, gigantic
• अतिवृद्धाम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अति + वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ताम्

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• लक्ष्मणम्: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणम्: सम्प्रदान/सम्बोधन-लक्ष्य (Addressee; object of speech)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; refers to राघवः

• अभ्यभाषत: addressed/spoke to
• अभ्यभाषत: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: अभि + भाष् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Context

Filled with wrath Rama saw Tataka, disfigured with a distorted face and gigantic insize. Turning to Lakshmana he said :

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Lakṣmaṇa
• Tāṭakā (implied by 'her')

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is the readiness to confront adharma: Rāma assesses a dangerous threat and prepares to act responsibly, not impulsively, by first coordinating with Lakṣmaṇa.

What is the narrative situation?

In the Tāṭakā episode, Rāma sees the terrifying demoness and turns to speak to Lakṣmaṇa, signaling an imminent decision about how to protect the ascetics and the forest.

Which character virtue is emphasized?

Composure and leadership: even upon seeing a fearsome opponent, Rāma responds with deliberate communication and command rather than panic.