Home›Ramayana›Bala Kanda›Sarga 25›Shloka 12
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 12

ताटकावृत्तान्तः

The Account of Tāṭakā and the Royal Duty to Protect

Devanagari script

अगस्त्य: परमक्रुद्धस्ताटकामपि शप्तवान्।।1.25.11।।पुरुषादी महायक्षी विरूपा विकृतानना।इदं रूपं विहायाथ दारुणं रूपमस्तु ते।।1.25.12।।

Transliteration

puruṣādī mahā-yakṣī virūpā vikṛtānanā | idaṃ rūpaṃ vihāyātha dāruṇaṃ rūpam astu te || 1.25.12 ||

Translation

「人を喰らう者となれ、大いなるヤクシニーよ。醜く歪み、恐ろしき顔の者よ。この姿を捨てよ。今より汝には凄惨なる姿が与えられん。」

Word by Word
पुरुषादीa man-eater / cannibal (female)
पुरुषादी:
कर्तृ (subject complement to implied ‘अस्तु’/state of the subject)
TypeAdjective
Rootपुरुष + आदी (प्रातिपदिकम्; आदी = आद्/आद्-प्रत्ययान्तः ‘भक्षयिता/आदनशीलः’ इत्यर्थे)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Feminine, Nominative Singular); विशेषणम् (predicate adjective) — ‘पुरुषान् आदत्ते/अत्ति’ इत्यर्थे ‘नरभक्षिणी/कन्याभक्षिणी’
महायक्षीthe great yakṣī (female yaksha-being)
महायक्षी:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootमहā + यक्षी (प्रातिपदिकम्; यक्षी = यक्ष-स्त्री)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Feminine, Nominative Singular); समासः कर्मधारयः (महती यक्षी इति) — कर्तृपदम्
विरूपाdeformed / ugly
विरूपा:
कर्तृ (subject attribute)
TypeAdjective
Rootवि-रूप (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Feminine, Nominative Singular); विशेषणम् (qualifying the subject)
विकृताननाhaving a distorted face / hideous-faced
विकृतानना:
कर्तृ (subject attribute)
TypeAdjective
Rootविकृत + आनन (प्रातिपदिकम्; आनन = मुख)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Feminine, Nominative Singular); समासः कर्मधारयः (विकृतम् आननं यस्याः/या) — विशेषणम्
इदंthis
इदं:
कर्म (object of ‘विहाय’)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Neuter, Accusative Singular); ‘रूपम्’ इत्यस्य विशेषणम्
रूपंform / appearance
रूपं:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Neuter, Accusative Singular); ‘विहाय’ इत्यस्य कर्म
विहायhaving abandoned / leaving
विहाय:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier of ‘अस्तु’/injunction)
TypeVerb
Rootवि-हा (धातु; √हा त्यागे) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive); पूर्वक्रिया (having abandoned)
अथthen / thereafter
अथ:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (sequencing particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; अनुक्रम/अनन्तरार्थक-निपातः (particle meaning ‘then/thereafter’)
दारुणंterrible / dreadful
दारुणं:
कर्तृ-सम्बन्धि विशेषणम् (predicate adjective of ‘रूपम्’)
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Neuter, Nominative Singular); ‘रूपम्’ इत्यस्य विशेषणम् (predicate nominative with ‘अस्तु’)
रूपम्a form / appearance
रूपम्:
कर्तृ (subject of ‘अस्तु’)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Neuter, Nominative Singular); ‘अस्तु’ इत्यस्य कर्तृ (that which is to be)
अस्तुlet it be
अस्तु:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Root√अस् (धातु; अस् भुवि/सत्तायाम्) लोट्
Formलोट्-लकारः (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (3rd person singular); विधिलिङ्गार्थः/आशीर्लिङ्गार्थः— ‘let it be’
तेto you / for you
ते:
सम्प्रदान (recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formचतुर्थी-एकवचनम् (Dative Singular); सम्प्रदानम् (recipient/beneficiary) — ‘to you’
Context

Mighty angry, Agastya cursed Tataka saying, 'Abandon this form of a great yakshini and assume the terrible figure of a rakshasi, a cannibal with distorted appearance and a hideous countenance'.

Characters & Entities
A
Agastya
T
Tāṭakā
Y
Yakṣī
R
Rākṣasī (implied by dreadful form)

FAQs

Adharma deforms identity: the verse frames moral corruption as leading to a dreadful state, warning that violent intent reshapes one’s nature.

The content of Agastya’s curse is stated: Tāṭakā is condemned to a terrifying, predatory existence.

The ascetic’s truth-bearing speech (satya-vāk): words of a realized sage are depicted as decisive and reality-shaping.

←Previous Verse
Next Verse→