Shloka 1

ताटकावृत्तान्तः

The Account of Tāṭakā and the Royal Duty to Protect

Devanagari script

अथ तस्याप्रमेयस्य मुनेर्वचनमुत्तमम्।श्रुत्वा पुरुषशार्दूल: प्रत्युवाच शुभां गिरम्।।।।

Transliteration

atha tasyāprameyasya muner vacanam uttamam | śrutvā puruṣa-śārdūlaḥ pratyuvāca śubhāṃ giram || 1.25.1 ||

Translation

その測り知れぬ聖仙の最上の言葉を聞き終えると、人中の虎ラーマは、吉祥にして柔らかな言葉で答えた。

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमसूचक

• तस्य: of that
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अप्रमेयस्य: of the immeasurable/incomprehensible
• अप्रमेयस्य: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अप्रमेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; मुनेः-विशेषण

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वचनम्: words
• वचनम्: कर्म (Object of श्रुत्वा)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वचनम्-विशेषण

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल-क्रिया
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); 'having heard'

• पुरुषशार्दूलः: tiger among men
• पुरुषशार्दूलः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: पुरुषशार्दूल = पुरुष + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'tiger among men' (epithet)

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गिरम्-विशेषण

• गिरम्: speech/words
• गिरम्: कर्म (Object of प्रत्युवाच)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

On hearing the excellent words of Viswamitra, a sage with unimaginable faculty. Rama, the tiger among men (Rama) replied in a, gentle voice:

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is maryādā in speech: one responds to elders and teachers with respectful, auspicious words after listening carefully.

What is the narrative situation?

A transition verse: after Viśvāmitra’s explanation, the narration turns to Rāma’s response.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s humility and disciplined speech—strength joined to gentleness.