Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 9, Shloka 6

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि।।।।

kiṃ na smarasi kaikeyi smarantī vā nigūhase | yad ucyamānam ātmārthaṃ mattas tvaṃ śrotum icchasi ||

カイケーイーよ、覚えていないのか。あるいは覚えながら隠しているのか。お前のためになるとして、私が言おうとすることを、お前は私から聞きたいのだろう。

किम्why/what
किम्:
Prashna-nipāta (प्रश्न-निपात)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नार्थक अव्ययप्रयोग (interrogative particle: why/what)
not
:
Pratiṣedha-nipāta (प्रतिषेध-निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation)
स्मरसिdo you remember
स्मरसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
कैकेयिO Kaikeyi
कैकेयि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकैकेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
स्मरन्तीremembering
स्मरन्ती:
Karta-anvaya (कर्तृसामानाधिकरण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषण
वाor
वा:
Vikalpa-nipāta (विकल्प-निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय, विकल्प (or)
निगूहसेdo you conceal
निगूहसे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-गूह् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
यत्that which
यत्:
Karma (कर्म; object of ‘इच्छसि’/‘श्रोतुम्’)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (that which)
उच्यमानम्being said
उच्यमानम्:
Karma-anvaya (कर्मसामानाधिकरण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + यमान (कृदन्त; कर्मणि वर्तमान)
Formकर्मणि वर्तमानकृदन्त (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषण
आत्मार्थम्for your own welfare
आत्मार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (आत्मनः अर्थः = for oneself), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थ (for your own good)
मत्तःfrom me
मत्तः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ‘from me’
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
Prayojana (प्रयोजन; infinitival purpose with ‘इच्छसि’)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to hear’
इच्छसिyou wish
इच्छसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

O Kaikeyi, don't you remember in your own interest what I'm going to tell you or are you hiding it, wishing to hear from me?

M
Mantharā
K
Kaikeyī

FAQs

It highlights the power of counsel: dharma depends on seeking and giving advice grounded in truth and welfare, not self-serving intrigue.

Mantharā primes Kaikeyī for a ‘reminder’ meant to provoke action, suggesting Kaikeyī already knows the advantageous strategy.

Discernment is implicitly demanded (remember rightly, do not conceal), though the speaker’s intent is manipulative rather than virtuous.