Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 9, Shloka 44

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी।।।।अग्रतो मम गच्छन्ती राजहंसीव राजसे।

tvam āyatābhyāṁ sakthibhyāṁ manthare kṣauma-vāsinī |

agratō mama gacchantī rāja-haṁsīva rājase ||

マンタラーよ、薄衣をまとい、長い腿を携えて私の前を歩むとき、あなたは先立つ王の白鳥のように輝く。

tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Prathamā, Ekavacana
āyatābhyāmwith long/extended
āyatābhyām:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootāyata (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka/Puṃliṅga usage; Tṛtīyā (3/तृतीया), Dvivacana; qualifying 'sakthibhyām'
sakthibhyāmwith (your) two thighs
sakthibhyām:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsakthi (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (often), Tṛtīyā, Dvivacana
manthareO Mantharā
manthare:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmantharā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Sambodhana, Ekavacana
kṣaumavāsinīclad in fine cloth
kṣaumavāsinī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṣauma + vāsinī (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: kṣauma-vāsinī (dwelling/being clad in linen/silk); Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; qualifying 'tvam'
agrataḥin front
agrataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootagrataḥ (अव्यय)
FormAvyaya, adverb of place (पुरतः)
mamaof me/my
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
gacchantīwalking/going
gacchantī:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु) + śatṛ (शतृ)
FormPresent active participle (शतृ), Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; agreeing with 'tvam'
rājahaṃsīa royal swan (female)
rājahaṃsī:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootrāja-haṃsī (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya: rāja + haṃsī; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; upamāna
ivalike
iva:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya
rājaseyou shine
rājase:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootrāj (धातु)
FormLaṭ-lakāra, Madhyama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada

O Manthara! when clad in silk garment you walk in front of me with your heavythighs, you look like a female royal swan.

K
Kaikeyī
M
Mantharā

FAQs

The verse demonstrates how praise can become a binding strategy that replaces truth-testing. Dharma demands that relationships and admiration not override moral evaluation.

Kaikeyī’s flattery reaches a peak, portraying Mantharā as admirable and authoritative—cementing the counselor’s hold over her.

The implied virtue is independence of judgment (svatantra-viveka): not surrendering one’s decision-making to a persuasive companion.