Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 89, Shloka 18
गङ्गातरणम्
Bharata’s Ferrying of the Army across the Ganga
Devanagari script
ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम्।निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः।।।।
Transliteration
tāḥ sma gatvā paraṃ tīram avaropya ca taṃ janam | nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ ||
Translation
彼岸に着いて人々を降ろすと、舟は引き返した。漁夫たちは舟を巧みに操り、水面にさまざまな型と模様を描くかのような技を示した。
Word by Word
ताःthey (those women/boats etc., context-dependent)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्मindeed/then (narrative particle)
स्म:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formअव्यय; निपात, भूतार्थे/अनुस्मरणार्थे (often with past narration)
गत्वाhaving gone/reached
गत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
परम्other/farther
परम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of तीरम्
तीरम्bank/shore
तीरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अवरोप्यhaving disembarked (them)
अवरोप्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootअव√रुह् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); causative sense in context: 'having made (them) disembark'
चand
च:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जनम्people/men
जनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
निवृत्ताःreturned
निवृत्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि√वृत् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; used predicatively
काण्डचित्राणिdecorated structures/rafts
काण्डचित्राणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाण्डचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समास: काण्डानि एव चित्राणि (decorated/variegated poles/rafts)
क्रियन्तेare made/are performed
क्रियन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): 'are made/done'
दाशबन्धुभिःby the fisherfolk/boatmen
दाशबन्धुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदाशबन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: दाशानां बन्धवः (fisherfolk/boatmen)
Context
Having reached the other bank, the men disembarked. While returning, the fisherfolk exhibited their craft of lovely formations.
Characters & Entities
B
boatsFAQs
Dharma includes excellence in one’s craft used for others’ benefit—skill becomes a form of service when applied to safe transport and orderly return.
After dropping passengers on the far bank, the boatmen turn back and demonstrate confident control of their boats.
The boatmen’s mastery and disciplined coordination.