Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 80, Shloka 19

मर्गनिर्माणम्

Roadworks and the Royal Route Prepared for Bharata

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।

prāsādamālāvitatāḥ saudhaprākārasaṃvṛtāḥ | patākāśobhitāḥ sarve sunirmitamahāpathāḥ ||

そこは楼閣の列が連なり、高い城壁に囲まれていた。至るところに旗がはためいて輝きを添え、大路は広く、見事に築かれていた。

स-चन्द्र-तारा-गण-मण्डितम्adorned with the moon and hosts of stars
स-चन्द्र-तारा-गण-मण्डितम्:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (सह-अर्थे) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + तारा (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + मण्डित (कृदन्त; √मण्ड् (धातु) )
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—चन्द्रतारागणैः सह मण्डितम्
यथाjust as
यथा:
उपमानसूचक (Simile marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/प्रकारवाचक (as)
नभःthe sky
नभः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षपायाम्at night
क्षपायाम्:
अधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अमलम्clear, spotless
अमलम्:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नभः-विशेषण
विराजतेshines
विराजते:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √राज् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
नरेन्द्र-मार्गःthe royal road
नरेन्द्र-मार्गः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनरेन्द्र (प्रातिपदिक) + मार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—नरेन्द्रस्य मार्गः
सःthat
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाso, likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (so, in that way)
व्यराजतshone forth
व्यराजत:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √राज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
क्रमेणin due order, systematically
क्रमेण:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत्—क्रमेण = in order
रम्यःlovely
रम्यः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मार्ग-विशेषण
शुभ-शिल्पि-निर्मितःconstructed by skilled craftsmen
शुभ-शिल्पि-निर्मितः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक) + शिल्पिन् (प्रातिपदिक) + निर्मित (कृदन्त; निर् + √मा (धातु) )
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—शुभैः शिल्पिभिः निर्मितः

Then surveyors, experts in measurment, energetic and zealous labourers, excavators, engineers, skilled workers, architects, craftsmen, carpenters, roadlevellers, woodcutters, welldiggers, whitewashers, basketmakers, competent supervisors were sent in advance.

FAQs

Dharma in governance includes both utility and dignity: strong infrastructure and public beauty together uphold social order and collective morale.

The prepared area is described as grand—mansion-lined avenues, fortified boundaries, banners, and well-formed thoroughfares.

Care for public spaces—attention to quality, safety, and the dignity of communal life.