Sarga 71

Verses 1-2

स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः ।ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम् ॥१॥ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम् ।शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः ॥२॥

「光り輝くラグヴァの裔ラ―ガヴァは、東に面してラージャグリハ（Rājagṛha）を出立した。ついでスダーマー河（Sudāmā）を眺めてこれを渡り、さらに遠く広いフラーディニー河（Hlādinī）と、波を戴き西へ流れる壮麗なシャタドルー河（Śatadrū）をも渡った。」

Verses 3-4

ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान् ।शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम् ॥३॥सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम् ।अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति ॥४॥

バラタは――誓いに真実で、心清らかにして光輝ある者――アイラーダーナにて河を渡り、アパラパルパタと呼ばれる地に至った。さらに、シラーヴァハー河の源をなす山を越え、シラーヴァハーの流れを見守りつつ北東のシャリヤカルシャナへ進み、やがて大いなる山々を過ぎて、チャイトララタと名づく森へと向かった。

Verse 5

सरस्वतीं च गङ्गां च युग्मेन प्रतिपद्यच ।उत्तरान्वीरमत्स्यानां भारुण्डं प्राविशद्वनम् ॥५॥

サラスヴァティーとガンガーの合流に至り、ヴィーラマツヤの地の北を過ぎて、彼はバールṇḍaの森へと入った。

Verse 6

वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां ह्लादिनीं पर्वताऽऽवृताम् ।यमुनां प्राप्य सन्तीर्णः बलमाश्वासयत्तदा ॥६॥

彼は、丘に囲まれた喜ばしい急流、クリンガー（Kuliṅgā）を渡り、さらにヤムナー（Yamunā）に至ってこれを渡り終えると、そのとき軍勢を休ませた。

Verse 7

सशीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तानाश्वास्य वाजिनः ।तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायादादाय चोदकम् ॥७॥

四肢を冷やし、疲れた馬をいたわって息をつかせたのち、彼らはそこで沐浴し、飲み、そして水を携えて再び旅立った。

Verse 8

राजपुत्रो महारण्यमनभीक्ष्णोपसेवितम् ।भद्रो भद्रेण यानेन मारुतः खमिवात्ययात् ॥८॥

祝福された王子は、優れた戦車に乗り、風神が空を駆け巡るように、ほとんど人が住まない広大な森を渡っていきました。

Verse 9

भागीरथीं दुष्प्रतरामंशुधाने महानदीम् ।उपायाद्राघवस्तूर्णं प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥९॥

ラグ族の裔バラタは急ぎ、名高いプラーグヴァタ（Prāgvaṭa）の都に至った。そこで彼は、大河バーギーラティー（Bhāgīrathī）に近づいたが、アṃシュダーナ（Aṃśudhāna）と呼ばれる渡しは渡河し難かった。

Verse 10

स गङ्गां प्राग्वटे तीर्त्वा समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।सबल स्तां स तीर्त्वाऽथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥१०॥

「彼はプラーグヴァタ（Prāgvaṭa）でガンガー（Gaṅgā）を渡り、クティコーシュティカー（Kuṭikōṣṭhikā）に至った。さらに軍勢とともにそこを渡って、ダルマヴァルダナ（Dharmavardhana）へ到着した。」

Verse 11

तोरणं दक्षिणार्धेन जम्भूप्रस्थमुपागमत् ।वरूथं च ययौ रम्यं ग्रामं दशरथात्मजः ॥११॥

トーラナ（Toraṇa）の南の方を進み、ダシャラタの御子はジャンブープラスタ（Jambhūprastha）に至り、さらに麗しき村ヴァルータ（Varūtha）へと向かった。

Verse 12

तत्र रम्ये वने वासं कृत्वाऽसौ प्राङ्मुखो ययौ ।उद्यानमुज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥१२॥

その麗しい森に宿を結んだのち、彼は東へと進み、プリヤカー（priyakā）の木々が茂るウッジハーナー（Ujjihānā）の園に至った。

Verse 13

सालांस्तु प्रियकान्प्राप्य शीघ्रानास्थाय वाजिनः ।अनुज्ञाप्याथ भरतः वाहिनीं त्वरितो ययौ ॥१३॥

サーラ（sāla）とプリヤカー（priyakā）の林に至るや、バラタ（Bharata）はたちまち俊足の馬を繋ぎ、軍勢に指図して、急ぎ足で進んだ。

Verses 14-15

वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम् ।अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः ॥१४॥हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत ।ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम् ॥१५॥

サルヴァティールタ（Sarvatīrtha）に宿をとったのち、彼は山育ちの馬によりウッターニカー（Uttānikā）川と種々の川々を渡った。さらに象に乗り、人中の虎たる彼はクティカー（Kuṭikā）を越え、ラウヒティヤ（Lauhitya）にてカピーヴァティー（Kapīvatī）をも徒渉した。

Verse 16

एकसाले स्थाणुमतीं विनते गोमतीं नदीम् ।कलिङ्गनगरे चापि प्राप्य सालवनं तदा ॥१६॥भरतः क्षिप्रमागच्छत्सुपरिश्रान्तवाहनः ।

エーカサーラ（Ekasāla）にてスターヌマティー（Sthāṇumatī）を渡り、ヴィナタ（Vinata）にてゴーマティー（Gomatī）川を越えた。さらにカリンガナガラ（Kaliṅganagara）のサーラ林に至ったとき、乗り物は疲れ果てていたが、バラタはなお速やかに進み続けた。

Verse 17

वनं च समतीत्याशुशर्वर्यामरुणोदये ॥१७॥अयोध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां सन्ददर्श ह ।

夜の闇のうちに森を速やかに越え、日の出とともに、マヌ王の築きし都アヨーディヤーを彼は目にした。

Verse 18

तां पुरीं पुरुषव्याघ्रस्सप्तरात्रोषितः पथि ॥१८॥अयोध्यामग्रतो दृष्ट्वा सारथिं वाक्यमब्रवीत् ।

道中で七夜を過ごしたのち、人中の虎は前方にアヨーディヤーを見て、御者に言葉をかけた。

Verses 19-20

एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी ॥१९॥अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका ।यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥२०॥भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता ।

御者よ、遠くからアヨーディヤーが見える。聖なる園林で名高く、栄えある都だが、私にははっきりとは映らぬ。白き土の色を帯び、王なる聖仙（ラージャルシ）に守られるその都は、富める者に満ち、徳あるバラモンと祭祀の司祭、ヴェーダに通暁し成就した者たちであふれている。

Verse 21

अयोध्यायां पुरा शब्दश्श्रूयते तुमुलो महान् ॥२१॥समन्तान्नरनारीणां तमद्य न श्रुणोम्यहम् ।

かつてアヨーディヤーでは、四方から男女の大いなる喧噪が聞こえたものだが、今日はその音が私には聞こえぬ。

Verse 22

उद्यानानि हि सायाह्ने क्रीडित्वोपरतैर्नरैः ॥२२॥समन्तात्परिधावद्भिः प्रकाशन्ते ममान्यथा ।

まことに、夕暮れに遊びを終えた人々が四方を行き交い、かつて明るく輝いて見えた園林も、今は私には別のもののように映り、あの馴染みの活気が失われている。

Verse 23

तान्यद्यानुरुदन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः ॥२३॥अरण्यभूतेव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।

あの園は、今日、享楽を求める者に捨てられて、まるで泣いているかのようだ。御者よ、この都もまた、わたしには荒野と化したように見える。

Verse 24

न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः ॥२४॥निर्यान्तो वाऽभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम् ।

ここでは今、かつてのように、車や象や馬に乗って出入りする名だたる人々の姿が見えない。

Verse 25

उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥२५॥जनानां रतिसंयोगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।

かつて園は、酔うほどの歓びに満ちて輝き、人々が愛と楽しみの逢瀬を結ぶに、この上なくふさわしかった。

Verse 26

तान्येतान्यद्य पश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥२६॥स्रस्तपर्णैरनुपथं विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।

だが今、同じ園はどこも喜びを失い、道は落葉に覆われ、木々はまるで叫び声を上げているかのように見える。

Verse 27

नाद्यापि श्रूयते शब्दः मत्तानां मृगपक्षिणाम् ॥२७॥संरक्तां मधुरां वाणीं कलं व्याहरतां बहु ।

今なお、獣や鳥たちの声が聞こえない――暁の紅の光の中で、甘く澄んだ調べを幾度もさえずっていたはずなのに。

Verse 28

चन्दनागरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्छितोऽतुलः ॥२८॥प्रवाति पवन श्श्रीमान्किन्नुनाद्य यथापुरम् ।

なぜ今日、吉祥なる風は昔のように吹かぬのか――白檀と沈香の比類なき香りを運び、薫香の匂いに濃く満ちていたあの風は。

Verse 29

भेरीमृदङ्गवीणानां कोणसङ्घट्टितः पुनः ॥२९॥किमद्य शब्दो विरतस्सदा दीनगतिः पुरा ।

なぜ今日、音が絶えたのか――角笛の幾度もの打ち鳴らしと響き、さらにベーリー太鼓、ムリダンガ、ヴィーナーの調べはどこへ。なぜ都の営みは哀しみに沈み、かつては常にそうではなかったのに。

Verse 30

अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥३०॥निमित्तान्यमनोज्ञानितेन सीदति मे मनः ।

私はさまざまな不吉で禍々しい兆し、道すがらの目に痛いしるしを見てしまう。ゆえに我が心は沈み、憂いに落ちる。

Verse 31

सर्वथा कुशलं सूत दुर्लभं मम बन्दुषु ॥३१॥तथाह्यसति सम्मोहे हृदयं सीदतीव मे ।

御者よ、我が縁者の安泰について、どうしても確かな知らせが得られぬ。この惑わす不確かさの中で、我が心は沈みゆくばかりだ。

Verse 32

विषण्ण श्श्रान्तहृदयस्त्रस्त स्सुलुलितेन्द्रियः ॥३२॥भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।

憂い沈み、疲れた心を抱き、恐れに震えて諸感覚も定まらぬまま、バラタは急ぎ、イクシュヴァーク族の治める都アヨーディヤーへと入った。

Verse 33

द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशच्छ्रान्तवाहनः ॥३३॥द्वास्स्थैरुत्थाय विजयं पृष्टस्तै स्सहितो ययौ ।

乗り物の馬も疲れ果てたまま、彼は「ヴァイジャヤンタ」と呼ばれる門から入った。門番たちは立ち上がり、「勝利あれ！」と唱えて彼に随行した。

Verse 34

स त्वनेकाग्रहृदयो द्वास्स्थं प्रत्यर्च्य तं जनम् ॥३४॥सूतमश्वपतेः क्लान्तमब्रवीत्तत्र राघवः ।

しかしバラタは心が定まらず一つの思いに留まれぬまま、門番とそこにいる人々の挨拶に礼を返し、ついで疲れ切った御者アシュヴァパティに語りかけた。

Verse 35

किमहं त्वरयाऽनीतः कारणेन विनानघ ॥३५॥अशुभाशङ्कि हृदयं शीलं च पततीव मे ।

咎なき者よ、なぜ理由も告げられぬまま、私は急ぎ連れて来られたのか。胸は不吉を疑い、平静さえも崩れ落ちそうだ。

Verse 36

श्रुता नो यादृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने ॥३६॥आकारांस्तानहं सर्वानिहपश्यामि सारथे ।

御者よ、今ここに、かつて我らが聞き伝えた「王の死」を予告するという、まさにその徴（しるし）のすべてが見えている。

Verses 37-39

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥३७॥असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च ॥३८॥अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥३९॥

家々は掃き清められず、荒れて汚れ、戸は締められぬまま守りもなく、かつての栄えは四方に失われている。定めの供物は捧げられず、香の薫りも喜ばしく漂わない。家族は食を得ぬかのように見え、人々の光彩は衰え、どの家も不運のしるしを帯びている。

Verse 40

अपेतमाल्यशोभानि ह्यसम्मृष्टाजिराणि च ।देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥४०॥

神殿は花鬘の麗しさを失い、境内は掃き清められず浄めもなされていない。空しく立ち、もはや昔のようには輝かない。

Verse 41

देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञगोष्ठ्यस्तथाविधाः ।माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥४१॥

神々への供養は途絶え、ヤジュニャのための常の集いも見られない。花鬘の市も、かつては品々で輝いていたのに、今は以前のような商品が並ばない。

Verse 42

दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।ध्यानसंविग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥४२॥

商人たちでさえ、今日は以前のようにここに見当たらない。心は騒ぎ、思いは乱れ、崩れた商いに縛られて動けぬのだ。

Verses 43-44

देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा ॥४३॥मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम् ।सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे ॥४४॥

神殿や聖なる祠で、私は鳥の群れが元気を失っているのを見ます。都の市民、男女ともに、涙に満ちた目をし、悲しみに心を奪われ、痩せ細り、苦悩に声を詰まらせているのが見えます。

Verse 45

इत्येवमुक्त्वा भरतस्सूतं तं दीनमानसः ।तान्यनिष्टान्ययोध्यायां प्रेक्ष्य राजगृहं ययौ ॥४५॥

そう言って御者に告げたバラタは、心沈み、アヨーディヤーに現れた不吉な徴を見て、王宮へと向かった。

Verse 46

तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां रजोऽरुणद्वारकवाटयन्त्राम् ।दृष्ट्वा पुरीमिन्द्रपुरप्रकाशां दुःखेन सम्पूर्णतरो बभूव ॥४६॥

かつてはインドラの都のように輝いたその都が、今は辻も家々も通りも空しく、門の金具は塵に赤く染まっているのを見て、彼は悲しみに満ちあふれた。

Verse 47

बहूनि पश्यन्मनसोऽप्रियाणि यान्यन्यदा नास्य पुरे बभूवुः ।अवाक्छिरा दीनमना नहृष्टः पितुर्महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥४७॥

この都ではかつて見られなかった多くの不快な出来事を目にして、偉大なるバラタは頭を垂れ、心は悲しみに沈み、喜びを失って父の宮殿に入った。