Sarga 71

Verse 1

 स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः। ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम्।।2.71.1।। ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम्। शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः।।2.71.2।।

「光り輝くラグヴァの裔ラ―ガヴァは、東に面してラージャグリハ（Rājagṛha）を出立した。ついでスダーマー河（Sudāmā）を眺めてこれを渡り、さらに遠く広いフラーディニー河（Hlādinī）と、波を戴き西へ流れる壮麗なシャタドルー河（Śatadrū）をも渡った。」

Verse 2

स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः। ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम्।।2.71.1।। ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम्। शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः।।2.71.2।।

ラージャグリハを出て東に向かい、光り輝くラाघヴァの王子はスダーマーの河を見てこれを渡った。ついでイクシュヴァーク族の誉れは、喜びをもたらすフラーディニーを渡り、さらに西へ流れ波立つ広大なシャタドルーをも越えた。

Verse 3

ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्। शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम्।।2.71.3।। सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम्। अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति।।2.71.4।।

バラタは――誓いに真実で、心清らかにして光輝ある者――アイラーダーナにて河を渡り、アパラパルパタと呼ばれる地に至った。さらに、シラーヴァハー河の源をなす山を越え、シラーヴァハーの流れを見守りつつ北東のシャリヤカルシャナへ進み、やがて大いなる山々を過ぎて、チャイトララタと名づく森へと向かった。

Verse 4

ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्। शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम्।।2.71.3।। सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम्। अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति।।2.71.4।।

アイラーダーナで河を渡り、アパラ・パルパタの地に至ると、山より湧き出る川を越えて北東のシャリヤ・カルシャナへと進んだ。誓いに真実で心清らかにして輝ける彼は、シラーヴァハーの流れを見守りつつ大山脈を越え、チャイトララタと呼ばれる森へ向かった。

Verse 5

सरस्वतीं च गङ्गां च युग्मेन प्रतिपद्यच। उत्तरान्वीरमत्स्यानां भारुण्डं प्राविशद्वनम्।।2.71.5।।

サラスヴァティーとガンガーの合流に至り、ヴィーラマツヤの地の北を過ぎて、彼はバールṇḍaの森へと入った。

Verse 6

वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां ह्लादिनीं पर्वताऽऽवृताम्। यमुनां प्राप्य सन्तीर्णः बलमाश्वासयत्तदा।।2.71.6।।

彼は、丘に囲まれた喜ばしい急流、クリンガー（Kuliṅgā）を渡り、さらにヤムナー（Yamunā）に至ってこれを渡り終えると、そのとき軍勢を休ませた。

Verse 7

सशीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तानाश्वास्य वाजिनः। तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायादादाय चोदकम्।।2.71.7।।

四肢を冷やし、疲れた馬をいたわって息をつかせたのち、彼らはそこで沐浴し、飲み、そして水を携えて再び旅立った。

Verse 8

राजपुत्रो महारण्यमनभीक्ष्णोपसेवितम्। भद्रो भद्रेण यानेन मारुतः खमिवात्ययात्।।2.71.8।।

四肢を冷やし、疲れた馬をいたわって息をつかせたのち、彼らはそこで沐浴し、飲み、そして水を携えて再び旅立った。

Verse 9

भागीरथीं दुष्प्रतरामंशुधाने महानदीम्। उपायाद्राघवस्तूर्णं प्राग्वटे विश्रुते पुरे।।2.71.9।।

ラグ族の裔バラタは急ぎ、名高いプラーグヴァタ（Prāgvaṭa）の都に至った。そこで彼は、大河バーギーラティー（Bhāgīrathī）に近づいたが、アṃシュダーナ（Aṃśudhāna）と呼ばれる渡しは渡河し難かった。

Verse 10

स गङ्गां प्राग्वटे तीर्त्वा समायात्कुटिकोष्ठिकाम्। सबल स्तां स तीर्त्वाऽथ समायाद्धर्मवर्धनम्।।2.71.10।।

「彼はプラーグヴァタ（Prāgvaṭa）でガンガー（Gaṅgā）を渡り、クティコーシュティカー（Kuṭikōṣṭhikā）に至った。さらに軍勢とともにそこを渡って、ダルマヴァルダナ（Dharmavardhana）へ到着した。」

Verse 11

तोरणं दक्षिणार्धेन जम्भूप्रस्थमुपागमत्। वरूथं च ययौ रम्यं ग्रामं दशरथात्मजः।।2.71.11।।

トーラナ（Toraṇa）の南の方を進み、ダシャラタの御子はジャンブープラスタ（Jambhūprastha）に至り、さらに麗しき村ヴァルータ（Varūtha）へと向かった。

Verse 12

तत्र रम्ये वने वासं कृत्वाऽसौ प्राङ्मुखो ययौ। उद्यानमुज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः।।2.71.12।।

その麗しい森に宿を結んだのち、彼は東へと進み、プリヤカー（priyakā）の木々が茂るウッジハーナー（Ujjihānā）の園に至った。

Verse 13

सालांस्तु प्रियकान्प्राप्य शीघ्रानास्थाय वाजिनः। अनुज्ञाप्याथ भरतः वाहिनीं त्वरितो ययौ।।2.71.13।।

サーラ（sāla）とプリヤカー（priyakā）の林に至るや、バラタ（Bharata）はたちまち俊足の馬を繋ぎ、軍勢に指図して、急ぎ足で進んだ。

Verse 14

वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम्। अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः।।2.71.14।। हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत। ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम्।।2.71.15।।

サルヴァティールタ（Sarvatīrtha）に宿をとったのち、彼は山育ちの馬によりウッターニカー（Uttānikā）川と種々の川々を渡った。さらに象に乗り、人中の虎たる彼はクティカー（Kuṭikā）を越え、ラウヒティヤ（Lauhitya）にてカピーヴァティー（Kapīvatī）をも徒渉した。

Verse 15

वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम्। अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः।।2.71.14।। हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत। ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम्।।2.71.15।।

サルヴァティールタに宿を定めたのち、彼はウッターニカーの河を渡り、さらに山育ちの馬をもってさまざまな多くの川を越えた。象の背に乗ってクティカーを徒渉し、そして人中の虎たる彼はラウヒティヤにてカピーヴァティーを渡った。

Verse 16

एकसाले स्थाणुमतीं विनते गोमतीं नदीम्। कलिङ्गनगरे चापि प्राप्य सालवनं तदा।।2.71.16।। भरतः क्षिप्रमागच्छत्सुपरिश्रान्तवाहनः।

エーカサーラ（Ekasāla）にてスターヌマティー（Sthāṇumatī）を渡り、ヴィナタ（Vinata）にてゴーマティー（Gomatī）川を越えた。さらにカリンガナガラ（Kaliṅganagara）のサーラ林に至ったとき、乗り物は疲れ果てていたが、バラタはなお速やかに進み続けた。

Verse 17

वनं च समतीत्याशुशर्वर्यामरुणोदये।।2.71.17।। अयोध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां सन्ददर्श ह।

夜の闇のうちに森を速やかに越え、日の出とともに、マヌ王の築きし都アヨーディヤーを彼は目にした。

Verse 18

तां पुरीं पुरुषव्याघ्रस्सप्तरात्रोषितः पथि।।2.71.18।। अयोध्यामग्रतो दृष्ट्वा सारथिं वाक्यमब्रवीत्।

道中で七夜を過ごしたのち、人中の虎は前方にアヨーディヤーを見て、御者に言葉をかけた。

Verse 19

एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी।।2.71.19।। अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका। यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।।2.71.20।। भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता।

御者よ、遠くからアヨーディヤーが見える。聖なる園林で名高く、栄えある都だが、私にははっきりとは映らぬ。白き土の色を帯び、王なる聖仙（ラージャルシ）に守られるその都は、富める者に満ち、徳あるバラモンと祭祀の司祭、ヴェーダに通暁し成就した者たちであふれている。

Verse 20

एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी।।2.71.19।। अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका। यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।।2.71.20।। भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता।

「御者よ、あれがアヨーディヤー（Ayodhyā）だ。名高く、聖なる園に飾られているが、この遠さでは私にはなおはっきりとは見えぬ。淡く白い土のその都には富める者が多く、徳あるブラーフマナとヤジュニャ（yajña）の祭司が満ち、ヴェーダに通じ、王の聖者（rājārṣi）に守られている。」

Verse 21

अयोध्यायां पुरा शब्दश्श्रूयते तुमुलो महान्।।2.71.21।। समन्तान्नरनारीणां तमद्य न श्रुणोम्यहम्।

かつてアヨーディヤーでは、四方から男女の大いなる喧噪が聞こえたものだが、今日はその音が私には聞こえぬ。

Verse 22

उद्यानानि हि सायाह्ने क्रीडित्वोपरतैर्नरैः।।2.71.22।। समन्तात्परिधावद्भिः प्रकाशन्ते ममान्यथा।

まことに、夕暮れに遊びを終えた人々が四方を行き交い、かつて明るく輝いて見えた園林も、今は私には別のもののように映り、あの馴染みの活気が失われている。

Verse 23

तान्यद्यानुरुदन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः।।2.71.23।। अरण्यभूतेव पुरी सारथे प्रतिभाति मे।

あの園は、今日、享楽を求める者に捨てられて、まるで泣いているかのようだ。御者よ、この都もまた、わたしには荒野と化したように見える。

Verse 24

न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः।।2.71.24।। निर्यान्तो वाऽभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम्।

ここでは今、かつてのように、車や象や馬に乗って出入りする名だたる人々の姿が見えない。

Verse 25

उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च।।2.71.25।। जनानां रतिसंयोगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च।

かつて園は、酔うほどの歓びに満ちて輝き、人々が愛と楽しみの逢瀬を結ぶに、この上なくふさわしかった。

Verse 26

तान्येतान्यद्य पश्यामि निरानन्दानि सर्वशः।।2.71.26।। स्रस्तपर्णैरनुपथं विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः।

だが今、同じ園はどこも喜びを失い、道は落葉に覆われ、木々はまるで叫び声を上げているかのように見える。

Verse 27

नाद्यापि श्रूयते शब्दः मत्तानां मृगपक्षिणाम्।।2.71.27।। संरक्तां मधुरां वाणीं कलं व्याहरतां बहु।

今なお、獣や鳥たちの声が聞こえない――暁の紅の光の中で、甘く澄んだ調べを幾度もさえずっていたはずなのに。

Verse 28

चन्दनागरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्छितोऽतुलः।।2.71.28।। प्रवाति पवन श्श्रीमान्किन्नुनाद्य यथापुरम्।

なぜ今日、吉祥なる風は昔のように吹かぬのか――白檀と沈香の比類なき香りを運び、薫香の匂いに濃く満ちていたあの風は。

Verse 29

भेरीमृदङ्गवीणानां कोणसङ्घट्टितः पुनः।।2.71.29।। किमद्य शब्दो विरतस्सदा दीनगतिः पुरा।

なぜ今日、音が絶えたのか――角笛の幾度もの打ち鳴らしと響き、さらにベーリー太鼓、ムリダンガ、ヴィーナーの調べはどこへ。なぜ都の営みは哀しみに沈み、かつては常にそうではなかったのに。

Verse 30

अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च।।2.71.30।। निमित्तान्यमनोज्ञानितेन सीदति मे मनः।

私はさまざまな不吉で禍々しい兆し、道すがらの目に痛いしるしを見てしまう。ゆえに我が心は沈み、憂いに落ちる。

Verse 31

सर्वथा कुशलं सूत दुर्लभं मम बन्दुषु।।2.71.31।। तथाह्यसति सम्मोहे हृदयं सीदतीव मे।

御者よ、我が縁者の安泰について、どうしても確かな知らせが得られぬ。この惑わす不確かさの中で、我が心は沈みゆくばかりだ。

Verse 32

विषण्ण श्श्रान्तहृदयस्त्रस्त स्सुलुलितेन्द्रियः।।2.71.32।। भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम्।

憂い沈み、疲れた心を抱き、恐れに震えて諸感覚も定まらぬまま、バラタは急ぎ、イクシュヴァーク族の治める都アヨーディヤーへと入った。

Verse 33

द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशच्छ्रान्तवाहनः।।2.71.33।। द्वास्स्थैरुत्थाय विजयं पृष्टस्तै स्सहितो ययौ।

乗り物の馬も疲れ果てたまま、彼は「ヴァイジャヤンタ」と呼ばれる門から入った。門番たちは立ち上がり、「勝利あれ！」と唱えて彼に随行した。

Verse 34

स त्वनेकाग्रहृदयो द्वास्स्थं प्रत्यर्च्य तं जनम्।।2.71.34।। सूतमश्वपतेः क्लान्तमब्रवीत्तत्र राघवः।

しかしバラタは心が定まらず一つの思いに留まれぬまま、門番とそこにいる人々の挨拶に礼を返し、ついで疲れ切った御者アシュヴァパティに語りかけた。

Verse 35

किमहं त्वरयाऽनीतः कारणेन विनानघ।।2.71.35।। अशुभाशङ्कि हृदयं शीलं च पततीव मे।

咎なき者よ、なぜ理由も告げられぬまま、私は急ぎ連れて来られたのか。胸は不吉を疑い、平静さえも崩れ落ちそうだ。

Verse 36

श्रुता नो यादृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने।।2.71.36।। आकारांस्तानहं सर्वानिहपश्यामि सारथे।

御者よ、今ここに、かつて我らが聞き伝えた「王の死」を予告するという、まさにその徴（しるし）のすべてが見えている。

Verse 37

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।

家々は掃き清められず、荒れて汚れ、戸は締められぬまま守りもなく、かつての栄えは四方に失われている。定めの供物は捧げられず、香の薫りも喜ばしく漂わない。家族は食を得ぬかのように見え、人々の光彩は衰え、どの家も不運のしるしを帯びている。

Verse 38

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।

「家々を見れば、掃き清められず、荒れて汚れている。戸は締められず、至るところでシュリー（śrī）—繁栄の福徳—が失われたかのようだ。供物の儀もなく、香の喜ばしい薫りもない。食を得ぬ家族、輝きを失った人々、そしてアラクシュミー（alakṣmī）—不吉—に印された住まいが、私には見える。」

Verse 39

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।

「家々を見れば、掃き清められず、荒れて汚れている。戸は締められず、至るところでシュリー（śrī）—繁栄の福徳—が失われたかのようだ。供物の儀もなく、香の喜ばしい薫りもない。食を得ぬ家族、輝きを失った人々、そしてアラクシュミー（alakṣmī）—不吉—に印された住まいが、私には見える。」

Verse 40

अपेतमाल्यशोभानि ह्यसम्मृष्टाजिराणि च। देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम्।।2.71.40।।

神殿は花鬘の麗しさを失い、境内は掃き清められず浄めもなされていない。空しく立ち、もはや昔のようには輝かない。

Verse 41

देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञगोष्ठ्यस्तथाविधाः। माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा।।2.71.41।।

神々への供養は途絶え、ヤジュニャのための常の集いも見られない。花鬘の市も、かつては品々で輝いていたのに、今は以前のような商品が並ばない。

Verse 42

दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै। ध्यानसंविग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः।।2.71.42।।

商人たちでさえ、今日は以前のようにここに見当たらない。心は騒ぎ、思いは乱れ、崩れた商いに縛られて動けぬのだ。

Verse 43

देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा।।2.71.43।। मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम्। सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे।।2.71.44।।

神殿や聖なる祠においては、鳥の群れさえも沈み、力を失ったように見える。

Verse 44

देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा।।2.71.43।। मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम्। सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे।।2.71.44।।

「都の人々—女も男も—は、やつれ、涙に濡れた目をし、心は沈み、憂いと不安の思いに囚われているのが見える。」

Verse 45

इत्येवमुक्त्वा भरतस्सूतं तं दीनमानसः। तान्यनिष्टान्ययोध्यायां प्रेक्ष्य राजगृहं ययौ।।2.71.45।।

そう言って御者に告げたバラタは、心沈み、アヨーディヤーに現れた不吉な徴を見て、王宮へと向かった。

Verse 46

तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां रजोऽरुणद्वारकवाटयन्त्राम्। दृष्ट्वा पुरीमिन्द्रपुरप्रकाशां दुःखेन सम्पूर्णतरो बभूव।।2.71.46।।

かつてはインドラの都のように輝いたその都が、今は辻も家々も通りも空しく、門の金具は塵に赤く染まっているのを見て、彼は悲しみに満ちあふれた。

Verse 47

都でこれまで起こらなかった、心を痛める数々の出来事を目にして、寛大なるバラタは頭を垂れ、沈み、喜びを失ったまま父王の宮殿へ入った。