Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 64, Shloka 69

शब्दवेध्य-अनर्थः, ऋषिशापः, दशरथस्य प्राणत्यागः

The Sound-Target Tragedy, the Sage’s Curse, and Dasaratha’s Death

न ते मनुष्या देवास्ते ये चारुशुभकुण्डलम्।मुखं द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पञ्चदशे पुनः।।।।

na te manuṣyā devās te ye cāruśubhakuṇḍalam | mukhaṃ drakṣyanti rāmasya varṣe pañcadaśe punaḥ ||

十五年目に再び帰還する時、麗しく吉祥なる耳飾りに飾られたラーマの御顔を拝する者たちは、ただの人ではない。まこと神々のごとき者であろう。

not
:
सम्बन्धः (निषेधः)
TypeIndeclinable
Rootन (न-शब्दः)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)
तेthose
ते:
कर्तृ (देवाः/मनुष्याः इत्यस्य निर्देशः)
TypeNoun
Rootयुष्मद्-प्रातिपदिकम् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्गे (सामान्यतः), प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (you/your—here: those)
मनुष्याःmen, humans
मनुष्याः:
कर्तृ (द्रक्ष्यन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
देवाःgods
देवाः:
कर्तृ (द्रक्ष्यन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
तेthose
ते:
कर्तृ-निर्देशकः (देवाः/मनुष्याः इत्यस्य पुनर्निर्देशः)
TypeNoun
Rootयुष्मद्-प्रातिपदिकम् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्गे (सामान्यतः), प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (those)
येwho, whoever
ये:
कर्तृ (द्रक्ष्यन्ति इत्यस्य; ये = who)
TypeNoun
Rootयद्-प्रातिपदिकम् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
चारुशुभकुण्डलम्having beautiful and auspicious earrings
चारुशुभकुण्डलम्:
कर्म-विशेषणम् (मुखम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootचारु (विशेषण-प्रातिपदिकम्) + शुभ (विशेषण-प्रातिपदिकम्) + कुण्डल (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (चारु च शुभं च यत् कुण्डलम् तत्)
मुखम्face, countenance
मुखम्:
कर्म (द्रक्ष्यन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
द्रक्ष्यन्तिwill see, will behold
द्रक्ष्यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootदृश् (धातुः) — भविष्यत्-काल-रूपम्
Formलृट्-लकारः (भविष्यत्कालः), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
रामस्यof Rama
रामस्य:
षष्ठी-सम्बन्धः (सम्बन्ध/अधिकारः: of Rama)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
वर्षेin the year
वर्षे:
अधिकरण (कालाधिकरणम्: in the year)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (कालाधिकरणम्)
पञ्चदशेin the fifteenth
पञ्चदशे:
अधिकरण-विशेषणम् (कालनिर्देशः)
TypeAdjective
Rootपञ्चदश (संख्यावाचक-प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (वर्षे इत्यस्य)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्ययम्)
Formकाल/पुनरावृत्ति-वाचक-अव्ययम् (adverb: again)

Those who will behold Rama's countenance adorned with auspicious ear-rings on his return in the fifteenth year are gods not men.

D
Daśaratha
R
Rāma
K
Kausalyā
A
Ayodhyā (implied by return)

FAQs

It honors steadfast dharma: enduring exile faithfully is so elevating that witnessing the dharmic hero’s return is treated as a near-divine privilege.

Daśaratha, knowing he will not live to see it, imagines Rama’s eventual return and praises those who will witness it.

Rama’s constancy and auspiciousness—his moral radiance is depicted as worthy of divine comparison.