Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 64, Shloka 62

शब्दवेध्य-अनर्थः, ऋषिशापः, दशरथस्य प्राणत्यागः

The Sound-Target Tragedy, the Sage’s Curse, and Dasaratha’s Death

चक्षुभ्यां त्वां न पश्यामि कौसल्ये साधु मां स्फृश।इत्युक्त्वा स रुदंस्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः।।।।

cakṣubhyāṁ tvāṁ na paśyāmi kausalyē sādhu māṁ sphṛśa | ity uktvā sa rudan trasto bhāryām āha ca bhūmipaḥ ||

「この目ではおまえが見えぬ、カウサリヤーよ。どうか優しく触れてくれ。」そう言って、恐れ泣きながら国土の主は妻に語った。

चक्षुभ्याम्with (my) eyes
चक्षुभ्याम्:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन (Instrumental dual)
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
पश्यामिI see
पश्यामि:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन
कौसल्येO Kausalyā
कौसल्ये:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
साधुproperly/well
साधु:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formरीति-अव्यय (adverb: well/properly)
माम्me
माम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
स्फृशtouch
स्फृश:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-अव्यय (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
सःhe
सः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रुदन्weeping
रुदन्:
कर्ता (Karta; concomitant action)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि
त्रस्तःfrightened
त्रस्तः:
विशेषण (Qualifier of saḥ)
TypeAdjective
Rootत्रस्त (प्रातिपदिक; √त्रस्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भार्याम्(to) his wife
भार्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आहsaid
आह:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु; said)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
भूमिपःthe king/lord of the earth
भूमिपः:
कर्ता (Karta; apposition to saḥ)
TypeNoun
Rootभूमि + प (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (भूमेः पः = भूमिपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

O Kausalya, I cannot see you with my eyes. Touch me gently, said the frightened Dasaratha, Lord of the earth, to his wife weeping.

D
Daśaratha
K
Kausalyā

FAQs

In suffering, dharma is expressed through tenderness and mutual care within marriage—seeking support without harshness.

As Daśaratha nears death, his sight fails; he asks Kausalyā to touch him so he can sense her presence.

Compassionate dependence and humility: the king, powerless, turns to gentle human connection.