Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 64, Shloka 42
शब्दवेध्य-अनर्थः, ऋषिशापः, दशरथस्य प्राणत्यागः
The Sound-Target Tragedy, the Sage’s Curse, and Dasaratha’s Death
Devanagari script
यान्ति शूरा गतिं यां च सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः।हतास्त्वभिमुखाः पुत्र गतिं तां परमां व्रज।।2.64.42।।
Transliteration
yānti śūrā gatiṃ yāṃ ca saṅgrāmeṣv anivartinaḥ |
hatās tv abhimukhāḥ putra gatiṃ tāṃ paramāṃ vraja ||2.64.42||
Translation
戦場にて退かぬ勇者、敵に面して倒れる者の到る境地——その至高の境地へ往け、わが子よ。
Word by Word
यान्तिgo/attain
यान्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
शूराःheroes/warriors
शूराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
गतिम्state/goal
गतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
याम्which
याम्:
Karma-anvayi (कर्म-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सङ्ग्रामेषुin battles
सङ्ग्रामेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसङ्ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
अनिवर्तिनःnot retreating
अनिवर्तिनः:
Karta-anvayi (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिवर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (of शूराः)
हताःslain
हताः:
Karta-anvayi (कर्तृ-विशेषण)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय (particle: but/indeed)
अभिमुखाःfacing (the enemy)
अभिमुखाः:
Karta-anvayi (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभिमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (of शूराः implied)
पुत्रO son
पुत्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
गतिम्state/goal
गतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ताम्that
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
परमाम्supreme
परमाम्:
Karma-anvayi (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (of गतिम्)
व्रजattain/go
व्रज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
FAQs
It affirms a dharmic valuation of courage and steadfastness: not retreating from one’s duty (here compared to battle) is linked with a higher destiny.
The father consoles and honors his son by equating his undeserved death with the merit of heroic death, granting him an elevated spiritual destination.
Steadfastness (dhṛti) and honorable facing of fate—cast in the idiom of warrior ethics.