Sarga 39

Verse 1

रामस्य तु वचः शृत्वा मुनिवेशधरं च तम्।समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः।।2.39.1।।नैनं दुःखेन सन्तप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः।।2.39.2।।

ラーマの言葉を聞き、また彼が仙人の装いをしているのを見て、王は后たちとともに気を失った。悲しみに焼かれた意気消沈のダシャラタはラグハヴァを見つめることができず、たとえ目を向けても、言葉を返すことができなかった。

Verse 2

रामस्य तु वचः शृत्वा मुनिवेशधरं च तम्।समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः।।2.39.1।।नैनं दुःखेन सन्तप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः।।2.39.2।।

悲しみに焼かれて王はラाघヴァ（ラーマ）を見つめることができず、たとえ目を向けても心は沈み、返答することができなかった。

Verse 3

स मुहूर्तमिवासंज्ञो दुःखितश्च महीपतिः।विललाप महाबाहू राममेवानुचिन्तयन्।।2.39.3।।

悲嘆に圧されて、強大な腕をもつ大地の主たる王は、しばし気を失ったかのようになり、やがてラーマのことのみを思いながら嘆き悲しんだ。

Verse 4

मन्ये खलु मया पूर्वं विवत्सा बहवःकृताः।प्राणिनो हिंसिता वापि तस्मादिदमुपस्थितम्।।2.39.4।।

「まことに昔、私は多くの者を子を失う身にしたか、あるいは生きとし生けるものを傷つけたのだろう。ゆえにこの不幸が我に及んだのだ。」

Verse 5

न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते।।2.39.5।।योऽहं पावकसङ्काशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम्।।2.39.6।।

「定められた時が来ぬかぎり、命は身を離れない。カイケーイーに苦しめられても、死は私に訪れぬ。」

Verse 6

न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते।।2.39.5।।योऽहं पावकसङ्काशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम्।।2.39.6।।

「我は、炎のごとく輝いて我が前に立つわが子を見ている。彼は繊細な衣を捨て、苦行者の衣をまとった。それでもなお、私は終わりを迎えぬ。」

Verse 7

एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं क्लिश्यते जनः।स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम्।।2.39.7।।

まことに、ただカイケーイー一人のために人々は苦しんでいる。己が利を求めて励み、この欺きの策にすがったのだ。

Verse 8

एवमुक्त्वा तु वचनं बाष्पेण पिहितेन्द्रियः।रामेति सकृदेवोक्त्वा व्याहर्तुं न शशाक ह।।2.39.8।।

そう言い終えると、涙に感覚を覆われ、ただ一度「ラーマ」と口にしたきり、もはや言葉を継ぐことができなかった。

Verse 9

संज्ञां तु प्रतिलभ्यैव मुहूर्तात्स महीपतिः।नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।2.39.9।।

しばらくして意識を取り戻すと、王は涙に満ちた眼で、スーマントラにこう告げた。

Verse 10

औपवाह्यं रथं युक्त्वा त्वमायाहि हयोत्तमैः।प्रापयैनं महाभागमितो जनपदात्परम्।।2.39.10।।

旅の車に最上の馬をつなぎ、すぐに来て、この高き魂のラーマをここから都の境の外へと送り届けよ。

Verse 11

एवं मन्ये गुणवतां गुणानां फलमुच्यते।पित्रा मात्रा च यत्साधुर्वीरो निर्वास्यते वनम्।।2.39.11।।

これこそが、徳ある者の徳の「報い」と呼ばれるものなのだろう。かくも正しく勇ましい子が、実の父と母によって森へ追放されるとは。

Verse 12

राज्ञो वचनमाज्ञाय सुमन्त्रः शीघ्रविक्रमः।योजयित्वाऽययौ तत्र रथमश्वैरलङ्कृतम्।।2.39.12।।

王の命を悟ると、俊敏なスーマントラは馬をつなぎ、駿馬に飾られた見事な車でそこへ向かった。

Verse 13

तं रथं राजपुत्राय सूत: कनकभूषितम्।आचचक्षेऽञ्जलिं कृत्वा युक्तं परमवाजिभिः।।2.39.13।।

御者は合掌して、黄金に飾られ、最上の馬をつないだ戦車がすでに整い、王子のために用意できたと告げた。

Verse 14

राजा सत्वरमाहूय व्यापृतं वित्तसंञ्चये।उवाच देशकालज्ञो निश्चितं सर्वत श्शुचिम्।।2.39.14।।

王は時と所にかなうことをわきまえ、財庫の務めに当たる者を急ぎ召し出した。決意堅く、あらゆる点で清廉なその者に、王は言葉をかけた。

Verse 15

वासांसि च महार्हाणि भूषणानि वराणि च।वर्षाण्येतानि सङ्ख्याय वैदेह्याः क्षिप्रमानय।।2.39.15।।

（流離の）年数を数え、ヴァイデーヒーのために、貴い衣と優れた装身具を速やかに持って来よ。

Verse 16

नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तु गत्वा कोशगृहं ततः।प्रायच्छत्सर्वमाहृत्य सीतायै सममेव तत्।।2.39.16।।

王にそう命じられると、彼は宝蔵へ赴き、すべてを持ち出して、そのまま余すところなくシーターに渡した。

Verse 17

सा सुजाता सुजातानि वैदेही प्रस्थिता वनम्।भूषयामास गात्राणि तैर्विचित्रैर्विभूषणैः।।2.39.17।।

高貴に生まれ、森へ旅立つ支度を整えたヴァイデーヒーは、その多彩に輝く装身具で、みずからの美しい肢体を飾った。

Verse 18

व्यराजयत वैदेही वेश्म तत्सुविभूषिता।उद्यतोंऽशुमतः काले खं प्रभेव विवस्वतः।।2.39.18।।

華やかに飾られたヴァイデーヒーは、その御殿を燦然と輝かせた——昇る太陽の光に照らされる暁の空のように。

Verse 19

तां भुजाभ्यां परिष्वज्य श्वश्रूर्वचनमब्रवीत्।अनाचरन्ती कृपणं मूर्ध्न्युपाघ्राय मैथिलीम्।।2.39.19।।

姑はマイティリーを両腕で抱きしめ、額に口づけしてから語りかけた——シーターの振る舞いには哀れみを招くところなどなかったのに。

Verse 20

असत्य स्सर्वलोकेऽस्मिन्सततं सत्कृताः प्रियैः।भर्तारं नानुमन्यन्ते विनिपातगतं स्त्रियः।।2.39.20।।

この世では、愛する者に常に敬われながらも、夫が災厄に落ちたとき寄り添い従おうとしない女は、不実とみなされる。

Verse 21

एष स्वभावो नारीणामनुभूय पुरा सुखम्।अल्पामप्यापदं प्राप्य दुष्यन्ति प्रजहत्यपि।।2.39.21।।

かつて幸福を味わったのち、わずかな不運に遭っても責め立て、時にさえ見捨ててしまう——これが女の性（さが）だと言われる。

Verse 22

असत्यशीला विकृता दुर्ग्राह्यहृदयास्सदा।युवत्यः पापसंङ्कल्पाः क्षणमात्राद्विरागिणः।।2.39.22।।

悪しき企てを抱く若い女は、行いに真実なく、性は歪み、心は常に測り難く、愛情も刹那にして冷めるという。

Verse 23

न कुलं न कृतं विद्या न दत्तं नापि सङ्ग्रहः।स्त्रीणां गृह्णाति हृदयमनित्यहृदया हि ताः।।2.39.23।।

家柄も、過去の恩も、学識も、贈り物も、蓄えた財も、女の心をつかむことはない。女の心はまことに移ろいやすいと言われるからである。

Verse 24

साध्वीनां हि स्थितानां तु शीले सत्ये श्रुते शमे।स्त्रीणां पवित्रं परमं पतिरेको विशिष्यते।।2.39.24।।

しかし、貞節・真実・聖なる学び・自制に堅く住する貞淑な女にとっては、ただ夫のみが最上の清浄、至高の浄化者として殊勝である。

Verse 25

स त्वया नावमन्तव्यः पुत्रः प्रव्राजितो मम।तव दैवतमस्त्वेष निर्धनः सधनोऽपि वा।।2.39.25।।

ゆえに、追放されたわが子を汝は侮ってはならぬ。貧しくとも富めるとも、彼を汝の神として敬いなさい。

Verse 26

विज्ञाय वचनं सीता तस्या धर्मार्थसंहितम्।कृताञ्जलिरुवाचेदं श्वश्रूमभिमुखे स्थिताम्।।2.39.26।।

その言葉がダルマと賢慮の趣旨にかなうと悟ったシーターは、合掌（アンジャリ）して、姑の前に立ち、こう述べた。

Verse 27

करिष्ये सर्वमेवाहमार्या यदनुशास्ति माम्।अभिज्ञास्मि यथा भर्तुर्वर्तितव्यं श्रुतं च मे।।2.39.27।।

尊き御方よ、あなたが私にお諭しになることは、すべてそのまま実行いたします。夫に対して妻がいかに振る舞うべきかは、すでに知り、また以前より聞き及んでおります。

Verse 28

न मामसज्जनेनार्या समानयितुमर्हति।धर्माद्विचलितुं नाहमलं चन्द्रादिव प्रभा।।2.39.28।।

尊き御方よ、どうか私を悪しき者どもと同じに見なさらぬように。私はダルマから逸れることはできません。月の光が月を離れぬように。

Verse 29

नातन्त्री वाद्यते वीणा नाचक्रो वर्तते रथः।नापतिस्सुखमेधेत या स्यादपि शतात्मजा।।2.39.29।।

弦なきヴィーナー（vīṇā）は奏でられず、輪なき戦車は進まない。同じく、夫なき女は、たとえ百人の子を得ても、幸福に栄えることはない。

Verse 30

मितं ददाति हि पिता मितं माता मितं सुतः।अमितस्य हि दातारं भर्तारं का न पूजयेत्।।2.39.30।।

父の与える幸いはほどほどであり、母もほどほど、子もほどほどである。だが夫は無量の幸いを授ける者とされる—そのような夫を、いずれの女が敬わずにいられようか。

Verse 31

साहमेवं गता श्रेष्ठा श्रुतधर्मपरावरा।आर्ये किमवमन्येऽहं स्त्रीणां भर्ता हि दैवतम्।।2.39.31।।

この教えに鍛えられ、ダルマの広き道理を学んだ私が、気高き御方よ、どうして彼を侮ることがありましょう。女にとって夫はまことに神にも等しいのです。

Verse 32

सीताया वचनं श्रुत्वा कौशल्या हृदयङ्गमम्।शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम्।।2.39.32।।

シーターの胸に沁み入る言葉を聞くと、清らかな心のカウシャリヤーは、悲しみと喜びの入り混じった涙をふいにこぼした。

Verse 33

तां प्राञ्जलिरभिक्रम्य मातृमध्येऽतिसत्कृताम्। रामः परमधर्मात्मा मातरं वाक्यमब्रवीत्।।2.39.33।।

至上のダルマに生きるラーマは、母たちの中でも殊に敬われる母のもとへ合掌して進み、言葉をかけた。

Verse 34

अम्ब मा दुःखिता भूस्त्वं पश्य त्वं पितरं मम।।क्षयो हि वनवासस्य क्षिप्रमेव भविष्यति।।2.39.34।।

「母上、嘆かないでください。どうか父上をお守りください。この森での流離の終わりは、まもなく訪れます。」

Verse 35

सुप्तायास्ते गमिष्यन्ति नव वर्षाणि पञ्च च।सा समग्रमिह प्राप्तं मां द्रक्ष्यसि सुहृद्वृतम्।।2.39.35।।

「母上にとっては、九年とさらに五年も、眠りのうちに過ぎるようなもの。そののち、私は無事にここへ帰り、善き友に囲まれた姿をあなたはご覧になるでしょう。」

Verse 36

एतावदभिनीतार्थमुक्त्वा स जननीं वचः।त्रयश्शतशतार्धाश्च ददर्शा वेक्ष्य मातरः।।2.39.36।।

彼は母に、意味は練られ、ほどよく整えられたその言葉を告げ終えると、ついで三百五十人に及ぶ他の母たちへと目を向けた。

Verse 37

ता श्चापि स तथैवार्ता मातृ़र्दशरथात्मजः।धर्मयुक्तमिदं वाक्यं निजगाद कृताञ्जलिः।।2.39.37।।

また同じく嘆きに沈むその母たちにも、ダシャラタの子は合掌し、ダルマにかなったこの言葉を語った。

Verse 38

संवासात्परुषं किञ्चिदज्ञानाद्वापि यत्कृतम्।तन्मे समनुजानीत सर्वाश्चामन्त्रयामि वः।।2.39.38।।

「長い親しみゆえに、あるいは無知ゆえに、もし少しでも手厳しいことをしてしまったなら、どうか赦してほしい。いま、皆に別れを告げる。」

Verse 39

वचनं राघवस्यैतध्दर्मयुक्तं समाहितम्।शुश्रुवुस्ताः स्त्रियंस्सर्वा श्शोकोपहतचेतसः।।2.39.39।।

悲しみに心を打ち砕かれたその女たちは皆、ラグハヴァのこの言葉――ダルマにかなった、落ち着き澄んだ言葉――を聞いた。

Verse 40

जज्ञेऽथ तासां सन्नादः क्रौञ्चीनामिव निस्वनः।मानवेन्द्रस्य भार्याणामेवं वदति राघवे।।2.39.40।।

ラाघヴァがそのように語ると、人王の后たちから大いなる嘆きの声が起こり、雌のクラウンチー鳥の鳴き声のように響いた。

Verse 41

मुरजपणवमेघघोषवत्दशरथवेश्म बभूव यत्पुरा।विलपितपरिदेवनाकुलंव्यसनगतं तदभूत्सुदुःखितम्।।2.39.41।।

かつてはムリダンガやパナヴァの音が雷雲のごとく響いていたダシャラタの宮殿は、今や災厄に襲われ、嘆きと慟哭に満ちて、ひどく悲しみに沈んだ。