Sarga 23

Verse 1

इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणोऽधश्शिरा मुहुः।श्रृत्वा मध्यं जगामेव मनसा दुःखहर्षयोः।।।।

ラーマがこのように語ると、ラクシュマナはしばしば頭を垂れて聴き入り、その心は悲しみと不意の喜びとのあわいの中へと幾度も沈み込んだ。

Verse 2

तदा तु बध्द्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः।निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः।।।।

そのときラクシュマナは、人中の雄として眉間に皺を寄せ、荒く息を吐いた――まるで巣穴の奥で怒り狂う大蛇のように。

Verse 3

तस्य दुष्प्रतिवीक्षं तद्भ्रुकुटीसहितं तदा।बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम्।।।।

そのとき彼の顔は、眉をひそめて見るに堪えぬほどで、怒れる獅子の面のごとく現れた。

Verse 4

अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः।तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम्।।।।अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत्।

象が鼻を持ち上げるように前腕を振り、首を上下左右に動かしながら、ラクシュマナは兄に鋭い横目を投げて語りかけました。

Verse 5

अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम्।।।।धर्मदोष प्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया।कथंह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति।।।।यथा दैवमशौडीरं शौण्डीर क्षत्रियर्षभ।

不相応の時に、あなたにはこの大いなる焦りが起こりました――ダルマが損なわれることへの恐れと、人々の評判への不安ゆえに。勇気に揺るぎなきあなたのようなお方が、実は力なき運命を、あたかも強大であるかのように語るなど、どうして相応しいでしょうか。刹帝利の雄牛よ。

Verse 6

अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम्।।2.23.5।।धर्मदोष प्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया।कथंह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति।।2.23.6।।यथा दैवमशौडीरं शौण्डीर क्षत्रियर्षभ।

不適切な時に、あなたにはこの大いなる動揺が生じました――ダルマへの憂いと、人々の裁きへの不安ゆえに。堅固なあなたのようなお方が、実は力なき運命を、力あるもののように語るとはどうしてでしょう。勇者よ、刹帝利の最上よ。

Verse 7

किन्नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि।।।।पापयोस्ते कथं नाम तयोश्शङ्का न विद्यते।

なぜあなたは「運命」と呼ばれる、哀れで力なきものを称えるのですか。しかも、あの二人の悪しき者に対して、どうして少しの疑いも抱かれないのですか。

Verse 8

सन्ति धर्मोपधा श्लक्ष्णाः धर्मात्मन्किं न बुध्यसे।।।।तयोस्सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात्परिजिहीर्षतोः।

ダルマに生きるお方よ、まだ悟られませんか。世には微妙な策があるのです――ダルマを装った欺き。あの二人は、ただ狡猾さによって私利を奪い取ろうとしながら、善行の体裁だけは保とうとしているのです。

Verse 9

यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव।।।।तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद्वरः प्रकृतश्च सः।

ラाघヴァよ、もしこのことが前もってこのように定められていなかったなら、その恩寵――本来授けられるべき賜物――は、彼らのためにとっくに成就していたであろう。

Verse 10

लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम्।नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि।।।।

汝以外の者のために始められた戴冠の聖なる灌頂は、世の目に憎まれる。耐えられぬ、勇士よ——この件でかく申すことをどうか赦してほしい。

Verse 11

येनेय मागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते।स हि धर्मो मम द्वेष्यः प्रसङ्गाद्यस्य मुह्यसि।।।।

大いなる思慮の人よ、汝の判断をこの二つの間の迷いへと追い込み、その重みによって汝を惑わせるその「ダルマ」こそ、我には憎むべきものだ。

Verse 12

कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः।करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम्।।।।

行いにおいて抗する力があるのに、どうして父王の言葉—カイケーイーの支配のもとに発せられた、不義で恥ずべき言葉—を実行するのか。

Verse 13

यद्ययं किल्बिषाद्भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते।जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः।।।।

もし罪より生じたこの裏切りの裂け目が、すでに行われたにもかかわらずなおそのままに認められぬなら、我に悲しみが起こる。そして「ダルマ」への執着は非難されるものとなる。

Verse 14

मनसाऽपि कथं कामं कुर्यास्त्वं कामवृत्तयोः।तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः।।।।

どうして汝は、たとえ心のうちでさえ、欲に駆られ常に汝の益に敵対するその二人の願いを叶えるのか——ただ名ばかり「父母」と呼ばれる敵ではないか。

Verse 15

यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम्।तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते।।।।

たとえ彼らの強い求めが神意の定めそのものだと思うとしても、それでも汝はそれを顧みてはならぬ。かかる考えすら、我が心には好ましくない。

Verse 16

विक्लबो वीर्यहीनो यस्स दैवमनुवर्तते।वीरास्सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते।।।।

臆して力なき者のみが天命に従う。自尊を備えた勇士は、運命にひれ伏して待ちはしない。

Verse 17

दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम्।न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषस्सोऽवसीदति।।।।

人の努力によって天命を退け得る者は、運命により志を挫かれず、また絶望に沈むこともない。

Verse 18

द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च।दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति।।।।

今日、彼らは天命の力と人の勇力とを目の当たりにするであろう。今日、運命と人の働きとの違いが明らかに示される。

Verse 19

अद्य मत्पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः।यद्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम्।।।।

今日、人々は我が武勇によって天命が打ち倒されるのを見るであろう――ちょうど今日、汝の王位灌頂が天命により阻まれたのを見たように。

Verse 20

अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदबलोद्धतम्।प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये।।।।

我は武勇によって天命を退ける――それは、鉤棒にも従わぬ荒れ狂う象が、自らの力に酔って突進するのを押しとどめるがごとく。

Verse 21

लोकपालास्समस्ता स्ते नाद्य रामाभिषेचनम्।न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता।।।।

たとえ四方の守護神がことごとく集おうとも、今日ラーマの灌頂を妨げることはできぬ。まして三界すべてでも叶わぬのに、いわんや父上をや。

Verse 22

यैर्निवासस्तवारण्ये मिथो राजन्समर्थितः।अरण्ये ते निवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा।।।।

王よ、共に謀って汝の森住まいを支えた者たち――その者たちこそ、十四年のあいだ森に住むことになろう。

Verse 23

अहं तदाशां छेत्स्यामि पितुस्तस्याश्च या तव।अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते।।।।

ゆえに我は、その望みを断ち切ろう――父上の、そして彼女の望みを。汝の灌頂を妨げることで、彼女は我が子に王国を得させようとしているのだ。

Verse 24

मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद्दैवबलं तथा।प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम।।।।

我が力に逆らう者に対しては、たとえ宿命の力であっても、我が猛き武勇がもたらすほどの苦しみを与えることはできぬ。

Verse 25

ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम्।आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि।।।।

汝が民を治め—たとえ千年に及ぶとも—やがて森に住まうために去るとき、汝の高貴なる子らがその後を継いで治めよう。

Verse 26

पूर्वं राजर्षिवृत्त्या हि वनवासो विधीयते।प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत्परिपालने।।।।

昔、王仙たちの行いに従い、森への隠退は、民を子らに託し、彼らが自らの子のように守り養うと定めた後にのみ行われた。

Verse 27

स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया।नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि।।।।प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक्।राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम्।।।।

もし、法を体するラーマよ、王が惑い、国に乱れが起こることを恐れて、汝が自ら王国を受けることを望まぬのなら、勇士よ、我は汝に誓う。もし汝の国を守らず、岸が大海を抑え護るがごとく支えぬなら、我は英雄の世界に与らぬであろう。

Verse 28

स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया।नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि।।2.23.27।।प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक्।राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम्।।2.23.28।।

勇者よ、汝に誓う。もし我が汝の国を守らず、岸が堅く大海を抑えるがごとく支えぬなら、我は英雄の世界に至らぬであろう。

Verse 29

मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव।अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात्।।।।

そこで吉祥なる儀礼によって灌頂の聖なる式を執り行い、その務めに専心せよ。王たちを力ずくで退けるには、我ひとりで十分である。

Verse 30

न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे।नाऽसिराबन्धनार्थाय न शरास्तम्भहेतवः।।।।अमित्रदमनार्थं मे सर्वमेतच्चतुष्टयम्।

この両腕は飾りのためではなく、この弓も装いのためではない。この剣もただ帯びるためではなく、これらの矢も遊ばせておくためではない。この四つはすべて、敵を屈服させるためのものだ。

Verse 31

न चाहं कामयेऽत्यर्थं यस्स्याच्छत्रुर्मतो मम।।।।असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा।प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये।।।।

誰であれ我が敵と見なされることを、私は決して望まぬ。だが、稲妻のごとく輝く鋭刃の剣をひとたび握れば、敵は許さぬ——たとえそれが金剛を執るヴァジュリン、すなわちインドラであっても。

Verse 32

न चाहं कामयेऽत्यर्थं यस्स्याच्छत्रुर्मतो मम।।2.23.31।।असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा।प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये।।2.23.32।।

私は誰とも怨みを結ぶことを望まない。だが、稲妻のように輝く鋭い刃の剣をひとたび握れば、敵は容赦しない——たとえ雷霆を執るインドラであっても。

Verse 33

खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे।हस्त्यश्वनरहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही।।।।

私のせいで大地は、剣によって砕かれた象の鼻、馬、そして戦士の手や太股、頭で埋め尽くされ、通ることさえできなくなるでしょう。

Verse 34

खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाद्रयः।पतिष्यन्ति द्विपा भूमौ मेघा इव सविद्युतः।।।।

今日、私の剣の刃に打たれ、象たちは燃える山のように、あるいは稲妻に照らされた雲が崩れ落ちるように地に伏すでしょう。

Verse 35

बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने।कथं पुरुषमानी स्यात्पुरुषाणां मयि स्थिते।।।।

私が腕当てと指当てを締め、弓を手に取り人々の間に立つとき、誰がいったい私の前で男気を誇ることができるでしょうか。

Verse 36

बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहून्जनान्।विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु।।।।

一人に多くの矢を放ち、また一本の矢で多くを射抜き、私は人、馬、象の急所を狙って矢を放ちます。

Verse 37

अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति।राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं तव च प्रभोः।।।।

主よ、今日こそ我が武芸の威力が現れましょう。王の権威を奪い、あなたの主権を打ち立てることができるのです、我が主よ。

Verse 38

अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च।वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च।।।।अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः।अभिषेचनविघ्नस्य कर्तृ़णां ते निवारणे।।।।

今日この両腕は――白檀の香を塗り、腕輪を飾り、財を施し、友を守るためにふさわしいこの腕は――その本分を果たす、ラーマよ。汝の灌頂（即位）を妨げる者どもを押しとどめよう。

Verse 39

अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च।वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च।।2.23.38।।अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः।अभिषेचनविघ्नस्य कर्तृ़णां ते निवारणे।।2.23.39।।

今日この両腕は――白檀を塗り、腕輪を帯び、財を施し、友を守るためのもの――ふさわしい務めを果たす、ラーマよ。汝の灌頂（即位）に障りをなす者を阻み止める。

Verse 40

ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यताम्तवा सुहृत्प्राणयशस्सुहृज्जनैः।यथा तवेयं वसुधा वशे भवेत्तथैव मां शाधि तवास्मि किङ्करः।।।।

告げよ。汝の敵は誰か、我が今日ただちにその者を命と名声と味方から引き離そう。いかにしてこの大地を汝の支配に帰せしむべきか、我に命じよ――我は汝の僕なり。

Verse 41

विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्यचासकृत्स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः।उवाच पित्र्ये वचने व्यवस्थितंनिबोध मामेष हि सौम्य सत्पथः।।।।

幾度も涙をぬぐい、たびたびラクシュマナを慰めつつ、ラグ族を栄えさせるラーマは言った。「よく聞け、やさしき者よ。私は父の言葉に堅く立つ。これこそまことの正道である。」