Sarga 14

Verse 1

पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि।विवेष्टमानमुद्वीक्ष्य सैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्।।।।

子を失う悲しみに打たれ、地に倒れて気を失い、もがき苦しむイクシュヴァーク王を見て、罪深き女は次の言葉を告げた。

Verse 2

पापं कृत्वैव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्।शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि।।।।

これはどうしたことだ、まるで罪を犯したかのように。汝が約した恩寵への我が返答を聞いたのに、なぜ落胆して地に伏しているのか。王妃としての位にふさわしく、毅然と立つがよい。

Verse 3

आहु स्सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः।सत्यमाश्रित्य हि मया त्वं च धर्मं प्रबोधितः।।।।

ダルマを知る人々は、真実こそ最高のダルマであると言う。ゆえに私は真実に拠り、あなたにもまた務め（ダルマ）を教え諭した。

Verse 4

संश्रुत्य शैब्यश्श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः।प्रदाय पक्षिणे राज न्जगाम गतिमुत्तमाम्।।।।

王よ、大地の主シャイビヤは、誓いを守って自らの身を鷹に与え、かくして最上の境地に至った。

Verse 5

तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे।याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ।।।।

同じく、光輝ある王アラルカは、ヴェーダに通じたバラモンが乞い願うと、自らの両眼を抜き取り、ためらうことなく与えた。

Verse 6

सरितां तु पतिस्स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः।सत्यानुरोधात्समये स्वां वेलां नातिवर्तते।।।।

たとえ境がわずかであっても、河川の主たる大海は、真実への随順ゆえ、時が来れば自らの岸を越えない。

Verse 7

सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्टितः।सत्यमेवाक्षया वेदा सत्येनैवाप्यते स्परम्।।।।

真実は一語にしてブラフマンである。真実の上にダルマは堅く据えられる。真実こそ朽ちぬヴェーダであり、真実によってのみ至上の境地に到る。

Verse 8

सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः।सफलस्स वरो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम।।।।

もしあなたの心が真にダルマに堅く定まっているなら、真実に従いなさい。私に授けられた願いが成就しますように——あなたはまことに恩恵を授ける方、最上の人よ。

Verse 9

धर्मस्यैहाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात्।प्रव्राजय सुतं रामं त्रिःखलु त्वां ब्रवीम्यहम्।।।।

この事におけるダルマのため、そして私の促しによって、あなたの子ラーマを追放しなさい。まことに私はこれを三度あなたに告げる。

Verse 10

समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि।अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम्।।।।

高貴なるお方よ、もしこの我が約定を果たしてくださらぬなら、ならば—あなたの目の前で見捨てられたまま—私は御前にて命を捨てましょう。

Verse 11

एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया।नाशकत्पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा।।।।

かくして、ためらいなきカイケーイーに迫られた王は、誓約の縄目を解くことができなかった。インドラの仕掛けた罠に縛られたバリのごとく。

Verse 12

उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्।स धुर्योवैपरिस्पन्दन्युगचक्रान्तरं यथा।।।।

その心は乱れ、顔色は蒼白となった。轭に繋がれた牽き獣が、轭と車輪の間で落ち着かず震えるように、彼もまた揺さぶられ、定まらなかった。

Verse 13

विह्वलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूपतिः।कृच्छ्राद्धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

目は乱れ、まるで見えぬかのように、王は大いなる苦しみの中で勇気をもって自らを支え、カイケーイーにこう告げた。

Verse 14

यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः।तं त्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं त्वया सह।।।।

邪なる女よ——かつて聖なる火の前で、真言（マントラ）を証として取り交わし、我が手に取ったその手を、今わたしは捨てる。その契りを断ち、汝と、汝が我より生んだ子をも、汝と共に捨てる。

Verse 15

प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनंप्रति।अभिषेकं गुरुजनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम्।।।।

王妃よ、夜は過ぎ、太陽はまもなく昇ろうとしている。長老たちと師たちは、きっと私を急かして灌頂の式へと向かわせるだろう。

Verse 16

रामाभिषेकसंभारैस्तदर्थमुपकल्पितैः।रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम्।।।।

ラーマの灌頂のために整えられたその供物と支度によって、ラーマは—私が死した後—私のために水の供養という葬送の儀を行わねばならぬ。

Verse 17

त्वया सपुत्रया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया।व्याहन्ताऽस्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम्।।।।

悪しき振る舞いの女よ――もしラーマの灌頂（即位の聖別）を妨げるなら、汝も汝の子も、我が死後に我のための水の供養の儀を行ってはならぬ。

Verse 18

न च शक्तोऽस्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथासुखम्।हतहर्षं निरानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम्।।।।

かつて人々があれほど幸せであったのを見たゆえに、再び彼らを見られぬ――喜びを失い、楽しみもなく、顔を伏せているのを。

Verse 19

तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः।प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रशालिनी।।।।

その大いなる魂の王がそのように彼女に語っているうちに、月と星に彩られた清らかな夜は過ぎ、やがて暁が訪れた。

Verse 20

ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः।उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्छिता।।।।

すると、罪深き振る舞いのカイケーイーは――言葉に巧みで、怒りに眩んで――再び王に向かい、苛烈な言葉を放った。

Verse 21

किमिदं भाषसे राजन्वाक्यं गररुजोपमम्।आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि।।।।

王よ、なぜ毒の痛みにも似た言葉を口にされるのですか。ここへ御子ラーマをお呼びください、あなたのように苦しみに悩まされてはおりません。

Verse 22

स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्।निस्सपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि।।।।

わが子を国に据え、ラーマを森に住まわせ、そして私を競う者なき身としたときにこそ、あなたは義務を果たしたことになります。

Verse 23

स नुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः।राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

彼女に幾度も促され、王は—鋭い突き棒で駆られる名馬のように—カイケーイーにこう語った。

Verse 24

धर्मबन्धेन बध्दोऽस्मि नष्टा च मम चेतना।ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम्।।।।

私はダルマの絆に縛られ、心の明晰さを失った。愛する長子ラーマ、正しきダルマの人に会いたい。

Verse 25

ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समाहिते।।।।वसिष्ठो गुणसम्पन्न श्शिष्यै परिवृतस्तदा।उपगृह्याशु सम्भारान्प्रविवेश पुरोत्तमम्।।।।

やがて夜が明け、太陽が昇り—聖なる星辰の合と吉祥なるムフールタが整ったとき—徳に満ち弟子たちに囲まれたヴァシシュタは、儀礼の備えを速やかに整え、宮殿の最も優れた御殿へと入っていった。

Verse 26

ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समाहिते।।2.14.25।।वसिष्ठो गुणसम्पन्न श्शिष्यै परिवृतस्तदा। उपगृह्याशु सम्भारान्प्रविवेश पुरोत्तमम्।।2.14.26।।

やがて夜が明け、太陽が昇り—聖なる星辰の合と吉祥なるムフールタが整ったとき—徳に満ち弟子たちに囲まれたヴァシシュタは、儀礼の備えを速やかに整え、宮殿の最も優れた御殿へと入っていった。

Verse 27

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्।महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्।तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।।।यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।

彼は、道が水を撒かれて掃き清められ、優れた旗幟で飾られ、色とりどりの花が散り敷かれ、あらゆる花輪で輝く都を見た。

Verse 28

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।

都は喜びに満ちた群衆であふれ、商いの市は豊かに整い、大いなる祭りで満ちていた――ラグハヴァ（ラーマ）のために心を躍らせて。

Verse 29

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।

白檀と沈香の薫香が四方に満ちるその都は、まるで帝釈天インドラのアマラーヴァティーのごとく、彼はそこを通り過ぎてさらに進んだ。

Verse 30

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।

彼は内宮の最もすぐれた御殿を目にした。そこには多くのバラモンの群れが集い、都の人々と郷里の民で満ち、バラモンたちによっていよいよ荘厳されていた。すなわち高徳の「二度生まれ」の長老たち、会議の賢者たちであり、皆ヤジュニャ（祭祀）の作法に通暁していた。

Verse 31

तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।।।।वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिर्विवेश च।

内殿に至ると、至高の聖仙ヴァシシュタは大いに喜び、人々の群れをかき分けて中へと入った。

Verse 32

सत्वपश्यद्विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्।।।।द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम्।

彼（ヴァシシュタ）は、人中の獅子ダシャラタの門口で、スーマントラという名の、姿麗しい大臣にして御者、愛すべき面差しの補佐役が出て来るのを見た。

Verse 33

तमुवाच महातेजा स्सूतपुत्रं विशारदम्।।वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम्।

大いなる光を放つヴァシシュタは、巧みなるスータの子に告げた。「ただちに王に、我がここに来たことを申し上げよ。」

Verse 34

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः।अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्।वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः।हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः।सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः।आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह।एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

ここにガンガーの水を満たした壺があり、また諸海より運ばれた水を入れた黄金の器がある。灌頂（アビシェーカ）のため、ウドゥンバラ材の吉祥なる座も到来した。あらゆる種子、香料、さまざまな宝玉がそろい、蜂蜜・凝乳・ギー・炒り穀・クシャ草・花々・乳も備わる。麗しき八人の乙女と、上等の発情した象もいる。四頭立ての輝く戦車が整えられ、剣と最上の弓もある。担ぎ手のついた輿、満月のごとき天蓋、白きヤク尾の扇二つ、黄金の灌水器。金の花綱をまとった白い瘤牛、四つの大牙を持つ獅子、そして大力の名馬。玉座と虎皮、薪により燃え立つ供犠の火。あらゆる楽器の一団が集い、遊女と華やかに飾られた女たち、師とバラモン、牛、吉祥なる獣鳥。都と村の俊英、商人組合の者たちもその群れとともに—この者ら、また多くの者が、和やかな言葉を携え、諸王とともに立ち、ラーマの戴冠のためここに導かれている。

Verse 35

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

灌頂の戴冠のために、ウドゥンバラの木で作られた吉祥の御座が運ばれ、またあらゆる種子と芳香の品々、さまざまな宝玉も集められた。

Verse 36

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

蜂蜜、凝乳、ギー、炒り穀（膨らませた穀粒）、クシャ草、花々、乳が整えられ、さらに麗しき八人の乙女と、優れた発情の雄象も連れて来られた。

Verse 37

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

四頭の馬に繋がれた輝かしい戦車が整い、剣と最上の弓もまた備わった。担ぎ手を伴う輿と、月に似た白き天蓋も用意された。

Verse 38

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

白きヤクの尾の払子が二つあり、黄金の灌水器もある。さらに、金の花鬘をまとった、淡色の瘤ある牡牛も連れて来られた。

Verse 39

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

四つの大いなる牙をもつ獅子が在り、最上の血統の力強き馬もいる。さらに、玉座と虎皮、そしてよく燃え立つ聖なる火も整えられた。

Verse 40

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

そこにはあらゆる楽人の一団が集い、遊女や華やかに装った女たちもいた。さらに師たる者、バラモン、聖なる牛、そして吉祥を告げる獣や鳥までもが集まっていた。

Verse 41

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

都の民と郷の民のうち最もすぐれた者たち、また商人たちがその一団とともに——この者らと、なお多くの者が、心地よい言葉を携えて導かれて来る。諸王とともに、ラーマの灌頂（即位）のために集い立っている。

Verse 42

त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि।।।।पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात्।

大王よ、急がれよ。夜が明け、プシュヤ星の吉き合のもとで、ラーマが王権を受けられるように。

Verse 43

इति तस्य वच श्श्रुत्वा सूतपुत्रो महात्मनः।।।।स्तुवन्नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम्।

その大いなる魂の言葉を聞くや、御者の子スーマントラは「王の中の虎」を讃えつつ、王宮の御殿へと入っていった。

Verse 44

तं तु पूर्वोदितं वृध्दं द्वारस्था राज सम्मतम्।।।।न शेकुरभिसंरोध्दुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः।

しかし門番たちは――王の愛することを成し遂げようとする忠実な者たちであったが――先に到着し王に寵愛される老スーマントラを、どうしても制止できなかった。

Verse 45

स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्।।।।वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे।

王のそばに進み出た彼は、王の内なる容態を知らぬまま、ひどく喜ばせようとする言葉で讃嘆し始めた。

Verse 46

तत स्सूतो यथाकालं पार्थिवस्य निवेशने।।।।सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम्।

それから御者スーマントラは、しかるべき時に王の御殿に入り、合掌して立ち、大地の主を讃えた。

Verse 47

यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये।।।।प्रीतः प्रीतेन मनसा तथाऽनन्दघन स्स्वतः।

力ある大海が日の出に歓喜するように、スーマントラもまた――生来、喜びに満ちた者として――心の底から嬉しかった。

Verse 48

इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः।।।।सोऽजयद्दानवान्सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम्।

まさにこの時刻、マータリはインドラ――すべてのダーナヴァを征した御方――を讃えている。同じように、私もあなたを目覚めさせる。

Verse 49

वेदास्सहाङ्गविद्याश्च यथाह्यात्मभुवं विभुम्।।।ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम्।

今日、ヴェーダがヴェーダーンガの諸学とともに、自生にして偉大なるブラフマーを目覚めさせるように、わたしもまた汝を目覚めさせる。

Verse 50

आदित्यस्सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्।।।।बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम्।

太陽が月とともに、万有を載せる吉祥なる大地を今日目覚めさせるように、わたしもまた汝を目覚めさせる。

Verse 51

उत्तिष्ठाशु महाराज कृतकौतुकमङ्गलः।।।।विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः।

速やかに起ち上がれ、大王よ。吉祥なる祝儀に飾られ、メル山の上の太陽のごとく、その御姿を輝かせよ。

Verse 52

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।।।।वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते।

カクッツタの裔よ、ソーマとスーリヤ、シヴァとヴァイシュラヴァナ、さらにヴァルナ、アグニ、インドラが、汝に勝利を授け給わんことを。

Verse 53

गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।।।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्।उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।।।।

聖なる夜は過ぎ去り、ここまであなたがなすべき務めはすでに成し遂げられました。

Verse 54

गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।।2.14.53।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्। उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।।2.14.54।।

王の中の虎よ、決意を新たにして次の務めを果たされよ。ラーマの灌頂（即位）の準備はすべて整っております。

Verse 55

पौरजानापदैश्चापि नैगमैश्च कृताञ्जलिः।स्वयं वशिष्ठो भगवान्ब्राह्मणै स्सह तिष्ठति।।।।

都の民も郷の民も、商人たちも、合掌して恭しく待ち立っております。さらに尊きヴァシシュタご自身が、ブラーフマナたちと共にそこにおられます。

Verse 56

क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन्राघवस्याभिषेचनम्।यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।।।।यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्।एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।।।।

王よ、ラグハヴァの灌頂（即位）を速やかにお命じください。守り手なき家畜、将なき軍勢のように、世は乱れに傾きます。

Verse 57

क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन्राघवस्याभिषेचनम्। यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।।2.14.56।।यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्। एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।।2.14.57।।

月なき夜のように、牡牛なき雌牛の群れのように、王の姿が見えぬ国は、支えを失ってしまいます。

Verse 58

इति तस्य वच श्शृत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत्।अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः।।।।

その意味深い言葉を、まるでやさしく慰めるかのように聞いて、地の主たる王はふたたび悲嘆に呑まれた。

Verse 59

तत स्सराजा तं सूतं सन्नहर्ष स्सुतं प्रति।शोकरक्तेक्षण श्श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः।।।।वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि।

そのとき、法にかなう王は—子を思って喜びなく、悲しみに目を赤くし—御者を見上げて言った。「まことに、おまえの言葉はまたしても我が胸の奥を刺し貫く。」

Verse 60

सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्।प्रगृहीताञ्जलिः किञ्चित्तस्माद्देशादपाक्रमत्।।।।

王の哀切な言葉を聞き、その憔悴した姿を見たスーマントラは、合掌して礼し、その場から少し退いた。

Verse 61

यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः।।।।तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह।

地の主たる王が、みじめさのあまり自ら語ることもできなかったとき、策に通じたカイケーイーがスーマントラに答えた。

Verse 62

सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः।।।।प्रजागरपरिश्रान्तो निद्राया वशमुपेयिवान्।

スーマントラよ、王はラーマの灌頂（即位の聖なる儀）を思い、喜びに胸躍らせて夜通し目を覚ましていたが、徹夜の疲れにより、いまは眠りの力に屈してしまわれた。

Verse 63

तद्गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्।।।।राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा।

ゆえに、御者よ、急いで行き、名高き王子ラーマをここへ連れて来い。汝に吉祥あれ。この件に思案は無用である。

Verse 64

स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च।।।।निर्जगाम च सम्प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्।

心に「吉祥なる出来事が起ころう」と信じて喜び、王命に従って、歓びをもってただちに急ぎ出立した。

Verse 65

सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया।।।।व्यक्तं रामोऽभिषेकार्थमिहायास्यति धर्मवित्।

彼女に促されてスーマントラは思案した。「まさしく、ダルマを知るラーマは、灌頂（即位の儀）のためにここへお出でになるであろう。」

Verse 66

इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महताऽऽवृतः।।।।निर्जगाम महाबाहो राघवस्य दिदृक्षया।

かく決意した御者は、大いなる歓喜に包まれ、強大な御腕をもつラグハヴァを拝見せんと外へ出て行った。

Verse 67

सागरह्रदसङ्काशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्।।।।निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः।

スーマントラは、深い海の淵にも似た吉祥なる奥宮を出て、外へ進み、前方に人々でひしめく門を目にした。

Verse 68

ततः पुरस्तात्सहसा विनिर्गतो महीपतीन्द्वारगतो विलोकयन्।ददर्श पौरान्विविधान्महाधना नुपस्थितान्द्वारमुपेत्य विष्ठितान्।।।।

それから彼はたちまち前方へ急ぎ、門に至って見回すと、諸王とさまざまな富裕な市民が、すでに到着して門へ近づき、そこに立っているのを見た。